asya hikayeleri

Bahtiyar Vahabzadenin aziz hatırasına

2012-02-16T09:59:00.000+04:00

KIRIM TATAR TÜRKÜLERİ

2012-01-24T09:39:00.000+04:00

1980 - 2000 senelerîn arasînda qayîtlar.....

00:01 - Ay anaylar ;03:38 - Aq topraq ; 05:07 - Ay şalaşîm ; 07:07 - Suygu şiirî (ekew) ;

09:30 - Seyt Osman Saray ; 12:40 - Aqîyar ; 17:44 - Yarem ; 20: 10 - Qalaylî qazan/tawa ;

21:45Şîpiyîm ; 22:55 - Aqtaban (Aqay awasî) ; 24:22 - Ay nenniy (lullaby) ;

25:04 - Ketecekmen bo yerden ; 27:07 - Qînalî parmaq ; 29:30 - Mîna selam alekîm ;

30:40 - Onekî'de ordek ; 33:28 - Unutmam ; 39:13 - Ant Etkenmen (orijinal- asîl tatarşa variantî) ;

41:55 - Kel yanîma ; 44:40 Dua - Abdula Reşadie ;50:40 Dua - Abdula Kadîr ; SON

Abdula Reşadie'nîn anîlmasî uşîn. Anniymîz...nenniymîz...Sagîndîq...

Kadriye Nurmambet - Dobruca'nın bülbülü/ privighetoarea Dobrogei

2012-01-24T09:36:00.000+04:00

Şahidlər o gecənin dəhşətlərini belə xatırlayırlar

2012-01-21T10:19:00.000+04:00

Eyşan İsgəndərov: - O gecə və sonrakı günlərdə başımız, doğrudan da nələr çəkmədi?! Bakı qan dənizində üzdü, qocaya, qadına, uşağa, hətta gözləri görməyənə də aman vermədilər. Təcili tibbi yardım maşınındakı, hətta öz mənzillərində yaralananlara yardım edən həkimləri belə güllələdilər. Küçələrə, dalanlara, həyətlərə, mənzillərə girib, sıravi vətəndaşları öldürdülər. Bilirdik ki, ölüm bir addımlığımızdadır.

Həmin gecə mən üç güllə yarası aldım. Xeyli müddət vurulduğum yerdə qaldım, çoxlu qan itirdim. Nəhayət, gecə saat iki radələrində məni Respublika Klinik Xəstəxanasına çatdırdılar. İlk yardım göstərib, sonra ayağımda əməliyyat apardılar. İki aya yaxın müalicə olundum.

Yenə də əgər millətimin, dövlətimin, Vətənimin sabahına təhlükə yaranarsa, müstəqil dövlətin sıravi vətəndaşı, "Azadlıq uğrunda mübariz" kimi yenə də ön cəbhədə olacağam.

Namiq Əhmədov: - 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri müasir tariximizin ən faciəli, eyni zamanda xalqımızın qəhrəmanlıq əzmini bütün dünyaya nümayiş etdirən səhifəsidir.

O illərdə mən Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetinin (Milli Məclisin) İşlər İdarəsində sektor müdiri vəzifəsində işləyirdim. İşdən sonra iki nəfər əməkdaşımızla - Əhməd Cəfərov və Ədalət Əzizovla birlikdə Prezident Aparatının qarşısına gəldik. Buraya çoxlu adamlar toplaşmışdı, mitinq gedirdi. Elə oradaca qərara gəldik ki, harada işləməyimizdən asılı olmayaraq, bu gecə xalqımızla həmrəyliyimizi göstərməliyik. Yoldaşlarımla məsləhətləşəndən sonra Sabunçu dairəsindəki barrikadanı seçdik və razılaşdıq ki, saat 21.00-da Əzizbəyov metrosunun qarşısında görüşək. Görüşdük və adamlarla dolu yük maşınına minib Sabunçu dairəsinə gəldik. Burada 300 nəfərə yaxın insan toplaşmışdı.

Hava limanına gedən yollar ağır yük maşınları ilə bağlanmışdı. Həmin gecə hava çox soyuq idi. Bir neçə yerdə tonqallar qalanmışdı. Tonqalların ətrafına yığışmış insanların başı bu günlərdə baş verən hadisələrin müzakirəsinə qarışmışdı. Biz də onlara qoşulduq. Saat 22 radələrində Zabrat qəsəbəsindən gələn yolda 400 nəfərə yaxın əlisilahlı piyada əsgərlər göründü. Xalqımızın mərd oğulları heç bir şeydən çəkinmədən dərhal onların qarşısını aldılar, bir addım belə irəliləməsinə imkan vermədilər. Biz əsgərlərin komandiri ilə danışığa başladıq. Məlum oldu ki, bunlar Bakıda xidmət çəkən rus və erməni əsgərləridir.

Onların komandiri bizə bildirdi ki, əmr almışıq və nəyin bahasına olursa-olsun şəhərə daxil olmalıyıq. Dediklərinə məhəl qoymadıq, qarşılarını canlı sədlə kəsdik.

Düşünmüşdük ki, vaxtı ilə sıralarında xidmət etdiyimiz ordu bizə atəş açmayacaq. Beləliklə, saat 23.00-da şəhər tərəfdən bizə doğru "Jiquli" markalı maşın yaxınlaşdı və iki nəfər milis əməkdaşı çıxıb bildirdi ki, dağılışın, biz məlumat almışıq - şəhərdə fövqəladə vəziyyət elan olunub, ordu şəhərə girəcək. Milislər gedəndən yarım saat sonra birdən-birə hardansa on beş nəfərə qədər desant avtomatı ilə silahlanmış xüsusi təyinatlı dəstə maşınla meydanın düz ortasında peyda oldu. Onlar dövrə vurub silahları bizim üstümüzə tuşladılar. Ətrafa göz gəzdirməyə başladılar. Hiss olunurdu ki, silahlılar bizim də silahlı olmağımızdan şübhələnib, bizdən bərk ehtiyat edirlər. Biz isə heç bir şeydən qorxmadan onları mühasirəyə aldıq. Zabit vəziyyəti belə görüb, əsgərlərə maşına minməyi əmr etdi. Onlar maşına minib aradan çıxdılar.

Bu hadisələrdən xeyli sonra mən başa düşdüm ki, həmin əsgərlər xüsusi kəşfiyyat dəstəsi olub, bizdə silah olub-olmamasını öyrənmək üçün göndərilib. Gecə yarısı ordu qəfildən hücuma keçdi. Hamımız özümüzü itirmişdik, göydən üstümüzə od yağırdı, işıq saçan güllələr başımıza yağırdı. Ölən və yaralananlar var idi. Meydan vahimə içində idi. Aramsız atəş səsləri, tankların tırıltısı, yaralıların fəryadı bizi dəhşətə gətirmişdi. Qaçıb canını qurtarmaq istəyənlər də arxadan vurulurdu.

Birdən yanımda qaçan oğlan yaralandı və yerə yıxıldı. Mən dərhal geri dönüb, ona kömək etmək istədim. Kürəyindən yaralanmışdı. Mən əyildim ki, yaralını götürüb, yoldan qırağa çəkim. Çünki arxadan silahlı piyadalar və onların arxasınca tanklar gəlirdi. Elə həmin anda gözlərimdən qığılcım çıxdı, elə bil dünya-aləm başıma fırlandı və huşumu itirdim. Qoşunlar bizi təpikləyə-təpikləyə üstümüzdən keçiblər (bunu mənə sonralar yoldaşlarım danışdılar). Sən demə, mən əyiləndə arxada bir əsgər əlindəki avtomatla var gücü ilə mənim başıma zərbə endirib. Qoşun keçəndən sonra yoldaşlarım məni qucaqlarına götürüb, yaxınlıqdakı Sabunçu xəstəxanasına çatdırıblar. Növbətçi həkim mənə iynə vurduqdan sonra xəstəxanada qalmağı məsləhət görmədiyindən yoldaşlarım məni çox çətinliklə (gizli yollarla, çünki qoşun keçəndən sonra hər 100 metrdən bir komendant postları qoyulmuşdu) səhər saat altıda səkkizinci kilometrdəki evimə çatdırıblar.

Evdə mənim səhhətim pisləşir, təcili yardım maşını çağırılır və Əhmədli qəsəbəsindəki əsəb-sinir cərrahiyyə xəstəxanasına aparılıram.

Həkimlər baş nahiyəmi rentgen müayinəsindən keçirdikdən sonra məlum olur ki, mən qapalı kəllə-beyin travması, beyin silkələnməsi və onurğa zədəsi almışam.

Bunların nəticəsi olaraq 2-ci qrup əlil olmuşam. Amma Azərbaycanımın azadlığı və müstəqilliyi uğrunda əlil olmağımla fəxr edirəm.

20 Yanvar faciəsinin ilk illərində hadisələrə tam siyasi-hüquqi qiymət verilməmiş, əksinə, əlillərə qarşı pis münasibət bəslənmişdi.

Yalnız ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin tapşırığı ilə Azərbaycan parlamentində 1994-cü ilin martında geniş müzakirələrdən sonra 20 Yanvar faciəsinə hüquqi və siyasi qiymət verildi. Bu, çox mühüm bir sənəd idi.

Hazırda möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyev cənabları da atasının siyasi kursunu davam etdirməklə şəhid ailələrinin və əlillərin sosial qayğıları ilə yaxından maraqlanır, onlara hər cür qayğı göstərir.

Sultan Əzimzadə: - "20 Yanvar" Cəmiyyətinin sədri

- Mən o gecə Biləcəri istiqamətindən şəhərə gedən yolda, Tbilisi prospektində, "Şamaxinka" deyilən yerlə üzbəüz "İskra" (indiki "Alov") hərbi zavodunun həndəvərində keçirilən piketdə idim. Orada danışılırdı ki, azadlıq hərəkatımızı boğmaq məqsədilə Bakıya qoşun yeridiləcək.

Saat 23.30-da Salyan kazarması tərəfdən keçmiş tramvay xətti olan küçəynən bizə tərəf bir tank gəldi. Biz piketçilər tankın qarşısına çıxdıq. Tank əvvəlcə dayandı, əli silahlı əsgərlər rus dilində bizə "dağılışın" əmri verdilər. Bir neçə dəqiqə sonra tank yerindəcə fırlanıb geriyə döndü... Birdən tankdakı əsgərlərdən biri bizim başımızın üstündən qarşı tərəfdəki binanı pulemyot atəşinə tutdu.

Yarım saatdan sonra, yəni gecə 12 tamamda rus ordusu Biləcəri istiqamətindən şəhərə doğru hərəkətə keçdi. Toplu-tüfəngli bir ordunun qarşısına biz sinəmizi sipər etməyə çalışarkən, onlar üstümüzə boğucu qaz "şaşka"ları tulladılar. Qazdan boğulan insan kütləsi geri çəkiləndə bu dəfə gözləmədiyimiz istiqamətdən atəşə tutulduq. Piketçilərdən ölən və yaralananlar oldu. Mən yaralananlardan birini təhlükəsiz yerə çəkib geri dönmək istədikdə qarın nahiyəmdə dəhşətli ağrı hiss etdim. Şahidlərin dediyinə görə, mən elə yaralanan kimi huşumu itirib yerə yıxılmışam.

...Gözümü açanda xəstəxanada idim. İki güllə yarası almışdım. Həkimlər güllənin birini çıxara bildilər, ikinci güllə 22 ildir ki, canımdadır. O gecə əbədi olaraq sağlamlığımı itirib, 2-ci qrup əlilliyə məhkum olsam da, xalqımın, vətənimin azadlığı, müstəqilliyi uğrunda işğalçı bir ordunun qarşısına çıxdığıma görə peşman deyiləm.

Aradan keçən bu 22 ildə o gecə qurduğumuz 15-ə qədər barrikadanı, o gecənin günahsız qurbanlarını bir an da olsun unuda bilməmişəm. Bu günün gənclərinə bircə tövsiyəm var. Qanla yazılmış tariximizi, o cümlədən 20 Yanvar faciəsini unutmayın, unutmayın...

Hazırladı: Ellada UMUDLU

http://www.muallim.edu.az/arxiv/2012/03/24.htm

Şəhidlər ölməzdirlər, ölməzi ağlamazlar!

2012-01-20T11:46:00.000+04:00

Zaman ötür, fəsillər dəyişir, illər əsrlərə, əsrlər minilliklərə çevrilir, tarixə dönür. Zamanın gedişində bir çox tarixi hadisələr baş verir. Bəzi tarixi hadisələr müəyyən dövrdən sonra yaddan çıxır, unudulur. Lakin elə zaman, tarixi hadisələr var ki, heç vaxt unudulmur. Nəsillər bir-birini əvəz etdikcə bu tarixi gün daha çox xatırlanır, insanların yolunu işıqlı bir zirvəyə doğru aparır. Bu zirvə ən ali müqəddəs və şərəfli olan şəhidlik zirvəsidir. Çünki şəhidlər uca Yaradanın, Vətənin, millətin yolunda şüurlu surətdə canlarını fəda edən insanlardır. Bu cür insanlar yüksək əxlaqi keyfiyyətə malik olmaqla, qəlblərində Allaha, Vətənə, millətə sevgisi oldugu üçün sonda Allahın rizasını qazanaraq şəhadət mərtəbəsinə ucalırlar.

Allahın insanlara göndərdiyi müqəddəs “Qurani-Kərim”də buyurulur: “Şəhidlərə ölü deməyin, onlar diridirlər və Allahın nemətləri ilə faydalanırlar, ancaq siz bunu bilmirsiniz”. Şəhidlik ölümlərin ən şərəflisidir. Qanlı 20 Yanvar gecəsində qeyrət köynəklərini qana hopduran, canlarını Vətənə fəda edən igid oğul və qızlarımız doğma Azərbaycanımızın müstəqilliyinə öz qanları ilə imza ataraq, müqəddəs Şəhidlik Zirvəsini fəth etdilər. Şəhidi olmayan xalq torpaq məhəbbətindən, yurd sevgisindən məhrumdur. Şəhidi olmayan xalqın mənliyi, kimliyi bilinməz, azadlığı qanı ilə, canı ilə qazanmayan xalq hər vaxt kölə kimi gözüqıpıq, həyəcan içində yaşayar.

Bu yazını “Şəhidlər ölməzdirlər, ölməzi ağlamazlar” başlığı altında yazmaqla nisgilli anamıza, dərdli bacımıza, çatıqqaşlı atamıza “ağlama”, - deyirəm; çünki şəhidlər öz qanları bahasına zəncirləri qıra-qıra, zülmətləri yara-yara işıqlı sabaha, xoşbəxt gələcəyə yol açaraq, ulu Allahın müqəddəslərinə çevrilib, öz ölümləri ilə ölməzlik qazanmış, cənnətin qapılarını üzlərinə açmış, əbədiyyətə qovuşmuş bəndələrdir. 1990-cı ilin yanvar gecəsi dağılmaq ərəfəsində olan SSRİ-nin “xilaskar ordusu”, “sülh ordusu” ağır texnika ilə silahlanaraq öz müstəqilliyi uğrunda mübarizəyə qalxmış xalqa divan tutmaq və Bakını susdurmaq üçün vəhşiliklər törətdi.

Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhəri dəhşətli anlar yaşadı. Evlər gülləbaran edilir, küçələr dağılır, bağlar viranəyə dönür, məsum körpələri atəş səsləri diksindirir, igidlər şəhid olur, yaralılar çətinliklə xəstəxanalara daşınırdı. Xalqımız matəmə bürünmüşdü. Ancaq səbirli xalqımız dar ayaqda özünü itirmədi, bütünlüklə ayağa qalxdı. Günahsız şəhidlərin dəfn gününə milyon yarım adam yığıldı. Qeyrətli Azərbaycan xalqı “sülh ordusu” qoşunlarından qorxmadan şəhidlərin tabutlarını çiyinlərinə alaraq, Dağüstü parka doğru axışdılar. Əlləri xalqın qanına batmış qoşunun əsgərləri izdihamın qarşısında aciz kimi görünür, xalqın əyilməzliyinə mat qalmışdılar.
Şəhidlər bizim həm nisgilimiz, kədərimiz, ürək agrımız, həm də qürurumuz, vüqarımız, fəxrimiz, ölməzliyimiz, örnəyimizdir. Şəhidlər paytaxtımızın “Dağüstü park” kimi tanınan ünvanını özləri boyda möhtəşəm, əzəmətli, müqəddəs məzara - Şəhidlər xiyabanına çevirdilər.
Bu gün Azərbaycanda yaşayan öz vətəninə, xalqına bağlı olan hər kəs unutmamalıdır ki, işgal edilmiş Qarabağ torpaqlarımız - Laçın, Kəlbəcər, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan rayonları düşmən tapdağı altındadır. Müstəqil Azərbaycanımızın torpaqlarına göz dikən düşmənlər bilməlidirlər ki, xalqımızın igid övladları, qüdrətli milli ordumuz xalqla birlikdə ayağa qalxıb, öz torpaqlarını azad edəcək, müqəddəs şəhidlərin ruhları qarşısında öz vicdan borclarını verməklə millətin yaşamaq hüququ olduğunu sübut edən zəfər marşını çalacaqlar. O günə çox qalmayıb…

Şəhidlər şərəf, qeyrət, ucalıq zirvəsidir,
Şəhidlər azadlığın od-şimşək zərrəsidir.
Şəhidlər tarixləşən - istiqlal türbəsidir,
Şəhidlər şimşək kimi buludlar saxlamazlar.
Şəhidlər ölməzdirlər, ölməzi ağlamazlar!

Şəhidlər Vətən daşı, yurdun vətəndaşıdır,
Şəhidlər azadlığın uca heykəl daşıdır.
Şəhidlər məmləkətin, xalqın qan yaddaşıdır.
Şəhidlər unudulmaz, ölməz, can dağlamazlar.
Şəhidlər ölməzdirlər, ölməzi ağlamazlar!

Şəhidlər doğulan gün əbədiyyət başlayır,
Şəhidlər imamlartək ürəklərdə yaşayır.
Şəhidlər karvanını zaman özü daşıyır,
Şəhidlər cənnət əhli - matəm, yas saxlamazlar,
Şəhidlər ölməzdirlər, ölməzi ağlamazlar!

Şəhidlər xiyabanı müqəddəs pirimizdir,
Şəhidlər xiyabanı ziyarət yerimizdir.
Şəhidlər qürur rəmzi, özünü dərkimizdir.
Şəhidlər qeyrət qanı, axmasa çağlamazlar,
Şəhidlər ölməzdirlər, ölməzi ağlamazlar!

Şəhidlər ana yurdu tutdular candan baha,
Şəhidlər yollar açdı, qaranlıqdan sabaha.
Şəhidlər ölməz ruhla, gedir üzü Allaha,
Şəhidlər gedən yolu tufanlar bağlamazlar.
Şəhidlər ölməzdirlər, ölməzi ağlamazlar!

http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=42100

Azərbaycanın bilinməyən tarixi: Azərbaycanda təsəvvüf

2012-01-17T09:48:00.000+04:00

Mehmet Rıhtım Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
Azərbaycan adlandırılan Cənubi Qafqaz və Qərbi İran arasındakı tarixi-coğrafi məkan miladi 639-cu (hicri 18) ildə İslam dini ilə tanış olmuşdur. İslam ordusunun İrana daxil olmasının ardınca, Azərbaycan qapılarına qədər gəlib çıxmış və ərəbdilli mənbələrdə “Qədim Türk yurdu” deyə vəsf edilən, bu ölkəyə sülh təklif etmişdir.
Əsrlərdən bəri Bizans və Sasani yürüşləri altında yaşayan bölgə əhalisi bu təklifi dərhal qəbul etmişdir. İsfəndiyar ibn Fərruxzad və Utbə ibn Fərqadın qəbilə rəisləri arasındakı görüşmələr nəticəsində “Amannamə” adlı sülh müqaviləsi bağlanmışdır. Xəlifə Hz. Ömərin razılığı ilə hazırlanan bu “Amannamə” başda Təbərinin tarixə dair əsəri olmaqla çox sayda tarixi mənbədə mövcuddur. İnsan haqları bəyannaməsi mahiyyətində olan bu sənədlə azərbaycanlılara can, mal, namus və dini baxımdan tam təminat verilir, əhali bununla toxunulmazlıq hüquqlarına sahib olurdu. Bəlazurinin verdiyi bir məlumata görə, Hz. Əli xəlifəliyi dövründə Azərbaycana bir heyət göndərərək əhalinin əhvalını öyrənmələrini tapşırmış və bu bölgə əhalisinin namaz qılıb, oruc tutduqları haqqında məlumat almışdır. Beləliklə, hələ Əməvilərin hakimiyyəti təsis edilmədən əvvəl Azərbaycan İslami etiqada nail olmuş və müsəlmanlığı ilk qəbul edən bölgələrdən biridir.
Təsəvvüfün VIII əsrdə bir məfhum və düşüncə sistemi kimi ortaya çıxması bilinsə də, Hz. Peyğəmbərin (s.a.s) və səhabələrinin həyat tərzində də rast gəlindiyi məlumdur. Azərbaycan türk ədəbiyyatının ən mühüm mənbələrindən olan “Kitabi-Dədə Qorqud”da bir çox təsəvvüfi məna ilə yanaşı, “qara donlu dərvişlərdən” bəhs edilərək siyah/qara yun xirqə geyən sufilərdən xəbər verilməsi türk və Azərbaycan təsəvvüf tarixi köklərinə işıq salır. Bundan başqa, Əhməd ibn Həmbəlin “Kitabuz-zühd” əsərində və bir sıra tarixi mənbələrdə təsəvvüf mədəniyyəti üçün mühüm bir şəxsiyyət olan və ömrünü tam bir tərki-dünya tərzi içində keçirən Veysəl Qəraninin Azərbaycanla bağlılığını göstərən faktlar, bu torpaqların İslam mədəniyyəti və təsəvvüfi ilə sıx əlaqəsini sübut edən ən mühüm dəlillərdəndir. Sufilərin məmnuniyyətlə qarşıladığı İslami şərtlər və mütəvazi həyat tərzi bölgə əhalisinin psixologiyasına və dünya görüşlərinə də uyğun gəldiyi üçün təsəvvüf bu bölgədə geniş yayılmışdır.
Azərbaycanın hər yerində rast gəlinən, tarixi çox qədimlərə gedib çıxan və xalq tərəfindən “Pir”, “Övliya”, “Şıx” deyə adlandırılan minlərlə qəbir və məqamların varlığı, bir çox yaşayış məskənlərinin adında bu anlayışların mövcudluğu, zəngin təsəvvüfi keçmişdən xəbər verən zəruri faktlardır. “Pir” sözü təsəvvüfi mənada bir təriqətin qurucu mürşidi deməkdir. Azərbaycanda bu termin məna dəyişikliyinə uğrayaraq müqəddəs sayılan yerlər mənasını kəsb etmişdir. Bir növ qüdsiyyə ifadə edən qəbir, qaya, dağ, ağac və s. kimi yerlər xalq tərəfindən “pir” adlanır. Azərbaycanda pir adında bir çox türbələr, qəbirlər vardır. Bu pir məqamları əsas etibarilə tarixən bu yerdə yaşamış təsəvvüf ərbabının qəbirləridir. Əsrlərin təxribatına, xüsusilə də kommunist rejiminin təzyiqlərinə və məhv etməsinə baxmayaraq, bu yerlər və onların adları xalqın yaddaşında silinməmişdir. Bu gün buralar qeyri-şüuri olsa da, ibadət yeri kimi diqqətləri cəlb edir, bəzi mənfəətpərəst işbazlar tərəfindən qazanc mənbəyinə çevrilir.
Azərbaycanda həqiqi mənada təsəvvüf təmsilçiləri X əsrdən etibarən görünməyə başlayır. Təsəvvüfün sistemləşdiyi XII əsrdən etibarən Sühraverdiliyin təsiri ilə Əbhəriyyə, Zahidilik, Xəlvətiyyə və Səfəviyyə təriqətlərinin ortaya çıxdığı məlumdur. Azərbaycan Hürufilik, İşraqilik və Əxilik kimi mühüm fəlsəfi və mistik görüşlərin yaranmasına da meydan olmuşdur. Bəhs edilən məsələlər bu bölgənin təsəvvüf fəlsəfəsi və ədəbiyyatı baxımından önəmli bir mədəniyyət mərkəzi olduğunu göstərir. Yusif Həmədani, Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Mahmud Şəbüstəri, İmadəddin Nəsimi, Şah Qasım Ənvar, Seyid Yəhya Bakuvi, Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli, Mir Həmzə Nigari kimi yüzlərlə mütəfəkkir və sufi şairlər burada yaşamışdır.
Təsəvvüfi dövrdə Azərbaycanda təsis edilən ilk təkyələrdən biri Pirsaatçay (Pirsəid) hövzəsində olan Pir Hüseyn xanəgahıdır. Qismən xaraba bir halda günümüzə qədər gələn ribat xarakterli bu böyük təkyə XI əsrdə təsəvvüfün bölgədəki fəaliyyət dairəsi və gücü haqqında məlumat verir.
Əbu Səid Abdal Bakuvi bu dövr sufilərindəndir. Həyatının sonlarında Bakıda yaşadığı və burada vəfat etdiyi mənbələrdə bildirilir. Bu sufinin Bakı yaxınlığındakı təkyə və qəbri “Xəlifə damı” adı ilə məlum olub, indiki “Təzə Pir” məscidinin olduğu yerdədir. Əbu Səid Abdal Bakuvi sahib olduğu bir quyudan çıxan nefti sataraq ondan əldə etdiyi az miqdarda gəlirlə dərvişlərinin və qonaqlarının ehtiyaclarını ödəyirmiş. Sultanların fərmanı ilə Bakıdakı Şubanı nefti və əkinləri onun türbəsinin məsrəfi üçün vəqf edilmişdi. Osmanlı sultanı III Muradın da bu vəqflərin qorunmasına dair fərmanları vardır.
Azərbaycanda sufi qadınlar arasında bildiyimiz tək şəxsiyyət Əbdürrəhman Caminin “Nəxafat əl-üns” əsərində müəyyən qədər məlumat verdiyi Bərdəli Fatimədir. Ərdəbildə yaşamış, həcvlər, təziyənamələr söyləyən arifə bir xanım olduğu bilinir.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41944

Baku 2020 promo - together we can!

2012-01-17T06:12:00.000+04:00

Doç. Dr. Mehmet Rıhtım Hocayla Azerbaycan’ı ve Seyyid Yahya Şirvanî Hazretleri’ni konuştuk.

2012-01-16T11:51:00.002+04:00

Şifaü’l-Esrar tasavvufi ıstılahları, mertebe ve makamları anlatan müthiş bir eser. Eserin müellifi de Anadolu ve Orta Asya’da en yaygın tarikatlardan biri olan Halveti yolunun pir-i sanisi, Bakü’nün kalbi Yahya Şirvanî hazretleri. Sufi Kitap tasavvuf klasiği olan bu şifa kaynağını 2011’de Sufi Yolunun Sırları alt başlığıyla yayınladı. Bu eseri yayına hazırlayan Mehmet Rıhtım hocamızla Şifa, Azerbeycan’da tasavvufi hayat, Hz. Pir hakkında konuştuk.
Doç. Dr. Mehmet Rıhtım
Mehmet Rıhtım Hocamız, ilk ve orta öğretimini Kayseri ve Konya’da tamamlamış. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun olup yüksek lisansını hadis dalında Selçuk Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra 1995-96 Bulgaristan İslam Enstitüsü’nde öğretim görevlisi ve dekan olarak görev yapmış. 1997’den itibaren de Azerbaycan’da Kafkas Üniversitesi’nde öğretin üyesi olarak çalışmakta.
2005’te Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Elyazmaları Enstitüsü’nde tamamladığı doktorası, Seyyid Yahya Bakuvi üzerine. 2010 yılında doçentlik kadrosuna, 2011’de de Fatih Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ne öğretim üyesi olarak atanmış.
Azerbaycan ve Türkiye’de beşi tasavvuf sahasında olmak üzere sekiz kitabı var: Mevlana İsmail Siraceddin Şirvani, Bakü, 2003; Seyyid Yahya Bakuvi ve Halvetilik, Kısmet Neşriyat, Bakü, 2005; Folklor ve Tasavvuf Lugatı, Folklor Enstitüsü yayını, Bakü, 2008; Azerbaycan Halk Cumhuriyeti ve Kafkas İslam Ordusu, Bakü, 2008; Kafkas İslam Ordusu Kronolojisi, KAEN neşr. Bakü, 2008; Seyyid Yahya Bakuvi ve Şifau’l-Esrar adlı eseri, Elm Neşriyat, Bakü, 2010; Şifaü’l-Esrar, Sufi Yayınları, İstanbul, 2011; Yahya Kemal Beyatlı, KAENNeşriyat, Bakü, 2011.
Hâlen izinli olarak Bakü’de Kafkas Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Kafkas Araştırmaları Enstitüsü’nde çalışmakta ve Azerbaycan-Türkiye alakaları ve Azerbaycan tasavvuf tarihine dair çalışmaları devam etmektedir.
Azerbeycan'da Baküvî hazretlerinin türbesine teveccühün arttığını duydum. Azerbeycan'da böyle hassasiyetler ziyadeleşiyor mu?
Seyyid Yahya Baküvî Hazretleri dini, tasavvufi şahsiyeti, eserleri, düşünceleri ve etkileri ile Azerbaycan ve Osmanlı kültür tarihindeki en etkili şahsiyetlerden biri. Bu bölgenin Ahmet Yesevî’si veya Mevlânâ’sı denmeye fazlasıyla layık bir veli. XVI. yüzyıldan itibaren Azerbaycan’da meydana gelen ideolojik değişimler sebebiyle bu büyük insan ihmal edilmiş, unutturulmuş. Osmanlı kaynakları olmasaydı hakkında fazla bir bilgiye de ulaşmamız mümkün olmazdı. Azerbaycan’da ateist diktatörlüğün yıkılmasının ardından başlayan tarih ve tarihî şahsiyetlerle ilgili yeni araştırmalar özellikle dinî-millî kültürün yavaş yavaş ortaya çıkmasına vesile oldu. Buna paralel olarak Azerbaycan halkının millî hafızasında var olan ve şuur altında gizlenmiş bulunan manevî şahsiyetlere karşı muhabbet tezahür etmeye başladı. Seyyid Yahya’nın yaklaşık beş asırdır unutulmuş olması ve hakkında yeterli bilginin olmaması sebebiyle hatırlanması da geç oldu. Ancak son yıllarda Seyyid Yahya hazretleri kendisiyle alakalı kitaplarımızın yayınlanmasından sonra daha çok tanındı. Bakü’deki Şirvanşahlar Müzesi bahçesinde bulunan türbesi birçok kişi tarafından ziyaret edilmeye başladı. Azerbaycan’da tasavvufa menfi yaklaşan dinî akımların yayılmasına rağmen halkın bir kesiminde büyük bir ilgi görülmektedir. Bunun sebebi de Azerbaycan tarihinde tasavvufun büyük bir yerinin ve öneminin olmasındandır.
Yahya Şirvanî Hazretleriyle tanışma serüveninizden bahseder misiniz?
Bu çok anlamlı ve ilginç bir serüven... Diyebilirim ki benim Azerbaycan’da bu kadar sene yaşamamın en önemli sebebi onunla tanışmam olmuştur. İnanıyorum ki hayatımın en verimli ve manalı bölümü de bu dönem. Bundan ötürü Rabb’ime şükürler ediyorum.
Hazreti Pir ile tanışmam Azerbaycan’a gelişimin ilk günü gerçekleşti. Onbeş yıl önce bir Cuma günü Şehitlik Mescidi’nde kıldığımız Cuma namazı sonrası uzaktan görünen Eski Şehir’e (içeri şeher) doğru gitmek, orayı görmek istedim. Mihmandarımla beraber yürüyerek içeri şehirdeki Şirvanşahlar Sarayı’na geldim. Burayı gezerken birden kendimi bir türbenin önünde buldum. Aklıma gelen ilk sorular: “Bu türbenin sarayda işi nedir? Burada kim yatıyor?” Bu soruların doğru ve mantıklı cevabını ne o gün ne de daha sonraki gelişlerimde bulabildim. Müze rehberleri bu türbenin sarayda yaşayan bir âlime, saray şairine ya da bir dervişe ait olduğunu söylüyorlardı.
Bu sırada tasavvuf tarihine dair bir eserde Seyyid Yahya Şirvanî adına rastlamıştım. Onun kim olduğunu da merak ediyordum ancak türbenin ona ait olduğu bilgisine ulaşamamıştım. Bir gün Müze’de çalışan Meryem Hanım’la karşılaştım ve ondan türbenin Seyyid Yahya’ya ait olduğunu duyunca çok sevindim. Nihayet aradığım iki şeyi birden bulmuştum. Bunun üzerine Seyyid Yahya Şirvanî ile ilgili bilgi bulmak ümidi ile kaynaklarda araştırmalar yapmaya başladım. Azerbaycan kaynaklarında bilgi yok denecek kadar azdı ve olanların da çoğu yanlıştı. Aynı zamanda Türkiye kaynaklarına ve Arapça tabakat, tezkire türü eserlere yöneldim. Azerbaycan’da imkânlar çok sınırlı idi ve bu sahada yeterli kaynak bulmak nerdeyse imkânsızdı. Mahir İz’in Tasavvuf kitabı elime geçmişti ki burada Seyyid Yahya’dan kısaca bahsediyor ve dipnotta eserlerinin adını veriyordu. Bunun üzerine konuyu Türkiye’de araştırmaya karar verdim.
Yaz tatilinde İstanbul’da Süleymaniye Kütüphanesi’ne girdim. Oradaki kataloglarda eserlerinin birçok nüshalarını görünce büyük bir hazine ile karşılaştığımı farkettim. İlk olarak Vird-ü Settar’ı okudum, çok etkilendim. Ardından Şifaü’l-Esrar’ı inceledim bu eserin çok önemli olduğunu fark ettim. Burada Seyyid Yahya hakkındaki bilgileri araştırmaya başladım. Biyografi kitaplarından Bursevî’nin Osmanlı Müellifleri’nde, Taşköprülüzade’nin Şakayık’ında, nihayet Hulvi’nin Lemezat’ında çok değerli bilgiler buldum. Böylece benim bundan sonra yapacağım çalışmaların ana istikameti ortaya çıkmış oldu.
Şifaü’l-Esrar’ı hazırlama süreciniz nasıl oldu?
2000 yılında Şifaü’l-Esrar’ın mikrofilimlerini aldım ve çalışmalarıma başladım. Bu sırada yürüttüğüm bir doktora çalışmam vardı. Onu yarıda bırakarak Seyyid Yahya Şirvani üzerinde çalışmaya başladım. Dört yıl süren bu dönemde büyük bir ciddiyetle Seyyid Yahya’nın hayatı, eserleri ve fikirleri üzerine tezimi yazdım. Tabii bu esnada bir kısım engellemelerle karşılaştım. Tasavvuf konusu Azerbaycan için yeni idi ve bu sahanın uzmanı henüz yoktu. Konunun dini bir mahiyet arz etmesi bazı eski devrin anlayışına sahip profesörleri rahatsız etmişti. Zorluklar neticesinde bir ara vaz geçmeyi de düşündüm. Ancak bu zorlu dönemde özellikle danışmanım değerli âlim Prof. Dr. Azade Musayeva’nın teşviklerinin büyük faydasını gördüm. Bu esnada tezimi genişleterek “Seyyid Yahya Bakuvi ve Halvetilik” adıyla 2005 yılında yayınladım. Çalışmam Azerbaycan tasavvufu ile alakalı ilk akademik çalışma ve yayınlanan eser idi. İlim çevrelerinde büyük bir takdirle karşılandı. Benim önümün de açılmasına vesile oldu. Doktoramı başarıyla savundum.
Akabinde Şifaü’l-Esrar’ı tekrar ele alarak tercüme ve sadeleştirmeye devam ettim. Eserin manaca derinliği beni endişelendiriyordu. Seyyid Yahya’nın dünyasına girmek onu anlamak beni aşan bir mesele idi. Hakkını verememekten ötürü onun ruhaniyetini incitmek, vebal altına girmek mümkündü. İşte bu kaygılarla eserle meşgul olmaya ondaki derin sırları anlamaya gayret ederek çalışmaya devam ettim. Yaklaşık beş yıl süren çalışmalarım sonunda bitirebildim. Tam hakkını verdim diyemem. Önce Azericesini yayınlamak istedim.
Şifaü'l-Esrar Hz. Pir'in Türkçe yazdığı tek eseri ve kitapları arasında da en hacimlisi. Sizce Şifaü'l- Esrar'ın önemi nedir?
Şifaü’l-Esrar Hz. Pir’in en hacimli eseri. Yaklaşık 406 sayfa. O devirde bilindiği gibi ilim dili Arapça ve edebi dil Farsça. Vird-ü Settar Arapça yazılmış mükemmel bir eser. Osmanlı’da en çok okunan ve üzerine en çok şerh yazılan vird olma özelliğine sahip. Kütüphanelerimizde onlarca yazması var. Şiirlerini ve diğer eserlerini Farsça yazmış. Herbirisi çok değerli 19 adet eser. Allah nasip ederse hepsini neşretmek istiyorum.
Şifaü’l-Esrar hem bir tasavvufi hikmet kitabı, hem bir adab kitabı, hem de bir usül kitabı. Yani birçok özellikleri olan bir eser. Tabii ki onun en önemli özelliği Halvetiyye sahasında bizatihi tarikatın pir-i sanisi tarafından kaleme alınmış ilk eser oluşu. Bu eserde Halvetiyye’nin bütün temel fikrî hususiyetlerini görmek mümkün. Eser adeta Halvetiyye’nin anayasası mahiyetinde. Bu yönüyle Osmanlı ve Azerbaycan sahası tasavvufunun ve onun en önemli mektebinin düşünce yapısını anlamak için çok önemli bir kaynak hükmündedir. Halvetiyye tarikatı XV. asrın sonlarından itibaren Osmanlı coğrafyasında en çok yayılan ve en çok müntesibi olan bir tarikat. Kırktan fazla şube ve kola sahip cihanşümul bir tasavvufi mektep. Bu mektebin Türkçe olarak yazılmış ilk eseri Şifa’dır.
Bunun yanında özellikle dil araştırmacıları için de eserin dili çok önemli. Bildiğimiz kadarıyla XV. asır ortalarında Farsçanın hükümran olduğu Şirvan bölgesinde nesir olarak Türkçe yazılan ilk tasavvufi eserdir. Anadolu ve Azeri Türkçesinin özelliklerini bünyesinde geniş şekilde barındırmaktadır.
Şifa okumaları yaptığınızı duymuştum. Nasıl açılımları oluyor, bunu nasıl bir metodla sürdürüyorsunuz?
Bazı dostlarla zaman zaman bir araya gelerek eserden okumalarda bulunuyoruz. Bunlar herhangi bir intisabı olmayan entellektüel insanlar. Çok hoşlarına gidiyor. Büyük bir manevi zevkle dinliyorlar. Zaman zaman konular üzerinde tartışıyoruz da. Ayrıca başka muhitlerde de kitabın okunduğunu duyuyorum. Bu önemli bir hadise. İnsanlar böyle bir kitabın Bakü’de yazılmış olmasından büyük bir şaşkınlık ve memnuniyet duyuyorlar. Tasavvufi terminoloji unutulmuş olduğundan kelimeler üzerinde açıklamalarda bulunuyoruz. Bu adeta kaybolan dilimizi ve düşünce dünyamızı yeniden keşfetmek gibi bir şey. Dinleyenler ve okuyanlar da bunu hissediyorlar bundan dolayı çok etkileniyorlar. Bazı kısımları ilk okuyuşta anlamak çok zor. Hele de bu dünyayı hiç tanımamış, tatmamış insanlar için adeta imkânsız gibi bir şey. Yine de kitap okundu ve çok büyük bir ilgi gördü. Bir yıl içinde Azerbaycan baskısı tükendi.
Seyyid Yahya Hazretlerinin en çok hangi yönünden etkilenirsiniz? Mesela en çok rikkatinize dokunan menkıbelerinden birini aktarsanız...
Seyyid Yahya Hazretleri büyük bir mütefekkir. Onun eserleri ve düşünceleri oldukça etkileyici. Ancak onun zühdi hayatı hepsinden daha etkileyici. Sık sık halvete girmesi, on iki günde bir iftar etmesi, altı ay hiçbir şey yememesi gibi. Düşüncelerine yansıyan amelleri… Yani yaşadıklarını anlatması, anlattıklarını yaşaması… Şifa’nın bir yerinde şeyhin vasıflarından bahsederken “Kalbinden ahiret düşüncesi geçerse abdest almak, dünya sevgisi belirmiş olsa güsl etmek farzdır.” der. Dede Ömer Ruşenî mürşidinin dünyaya ve ukbaya karşı tavrına bizzat şahitlik ederek divanında onu şöyle vasfeder: “Gusl eder idi, könlüne nagâh gelse idi hayali ukbanın / Abdest alırdı, geçse idi hatırından hadisi dünyanın.”
Onun tertip ettiği Vird-ü Settar’da büyük bir manevi tesir hissedilir. Onunla alakalı menkıbe beni çok etkiler. Şöyle ki: Bir zaman onun müridleri virdlerinin olmamasından şikayetçi olurlar. “Her tarikatın bir virdi var bizim de olsaydı.” derler. O da Rabb’ine niyaz eder. Âlem-i manada Efendimiz’i (sav) görürler ve Vird-ü Settar’ı talim ederler. Vefatından sonra rüyasında şeyhi gören dostları ona, “Allahu Teâla size nasıl muamele etti?” diye sorarlar. Seyyid, “Bana kemal ve lütuflarıyla tecelli etti. Beni Arş-ı A’lâda bir nurani sedire oturttu, safalı ruhları da etrafıma toplayarak; ‘Yahya! Dünyada iken etrafına dervişleri toplayıp virdini okuduğun gibi burada da oku, bunlar da dinlesinler.’ dedi. Ben de virdimi okuyorum.” diye cevap verir. İşte Hazreti Pir Seyyid Yahya Efendimizin hayatından birkaç levha.
Dünyabizim okuyucularına Yahya Şirvanî hazretleri, Azerbaycan'da tasavvufi hayat hakkında söylemek istediğiniz yahut daha genel çerçevede aktarmak istediğiniz bir şeyler var mı?
Seyyid Yahya Şirvanî Hazretleri için söyleceklerim şudur: O bizim medeniyetimizi inşa eden maneviyat büyüklerimizden biridir. Bugüne kadar sırlı kalması çok manidardır. Belki hikmet-i ilahî demeliyiz. Onu ve onun gibi yüzlerce kâmil mürşidleri, ruh ve gönül insanlarımızı tanımamakla ve araştırmamakla çok şey kaybettiğimizi bilmemiz lazım. Onun binde biri kadar önemi olmayan insanları nesillerimize tanıtır, sevdirirken onları unutmak ve unutturmak, eserlerinden düşüncelerinden istifade etmemek büyük bir kayıp ve bunu affedilmez bir vefasızlık olarak görüyorum.
Azerbaycan bölgesi Selçuklulardan itibaren bizim ilim, fikir, sanat hayatımızı besleyen en önemli kaynaklardan biri olmuştur. Tasavvufi olarak da durum aynıdır. Hatta daha etkindir diyebilirim. Şems-i Tebrizî, Ahi Evran, Şehabeddin Sühreverdî, Somuncu Baba, Habib Karamani, İlyas Amasi, Dede Ömer Ruşenî, Bahaeddin Erzincanî, Alaeddin Halvetî, Hamza Çankırılı gibi büyük mürşidler bu kaynaktan beslenerek Anadolu’yu, bütün Osmanlı coğrafyasını, İslam dünyasını aydınlatmışlardır. Anadolunun hangi beldesini gezseniz mutlaka buradan feyz almış bir Allah erinin kabrine rastlarsınız.
Bir medeniyetin çocukları olarak bütün İslam âlemini birbirine sevgiyle bağlayan Kur’an ve sünnet çerçevesinde Allah’ın rıza ve hoşnutluğunu taleb eden bu maneviyat önderlerinin değerini bilmeliyiz.

Suleyha Şişman şifayab oldu
http://www.dunyabizim.com/?aType=haberYazdir&ArticleID=7813&tip=haber

Təhsil ocağı zamanın tələbinə cavab verməlidir

2012-01-11T09:45:00.002+04:00




Təsdiqlənməsi gözlənilən Milli Təhsil Strategiyasında orta təhsilin müddətinin 12 il olması təklif edilib. Bu barədə Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının sədri Məleykə Abbaszadə 2011-ci il üzrə tələbə qəbulunun yekunlarına həsr olunan tədbirdə deyib. O bildirib ki, sözügedən məsələ, hələlik, müzakirə olunur.

O həmçinin 12 illik təhsili zamanın tələbi kimi xarakterizə edib. Təhsil Nazirliyinin şöbə müdiri Aydın Əhmədov orta təhsil pilləsinin 12 il nəzərdə tutulmasını müsbət qiymətləndirib: “Amma 12 illik təhsil müddəti icbari ola bilməz. Bu halda icbari təhsil yalnız 10 il ola bilər”. Xatırladaq ki, hazırda ölkəmizdə orta təhsil müddəti 11, icbari təhsilin isə 9 ildir. Bəs bu barədə digər mütəxəssislər nə fikirləşirlər? Məsələ ilə bağlı ünvanladığımız suala “Çağ” Öyrətim İşlətmələri Şirkətinin baş pedaqoji müşaviri Nazim Əkbərov: “Bəri başdan deyim ki, mən təhsilin on iki il olmasının tərəfdarıyam”, - cavabını verdi. Fikrini isə belə izah etdi: “Bu, bir tərəfdən cəmiyyətin tarixi inkişaf səviyyəsi ilə, digər tərəfdən dövlətin dünya birliyinə inteqrasiya olunmaq istəyi ilə bağlıdır. Tarixə müraciət etsək, bu asılılığın iki-üç nəsildə necə dəyişdiyini açıq-aydın müşahidə etməyimiz mümkündür. Məsələn, keçən əsrin 20-40-cı illərində ibtidai təhsilin zəruriliyi meydana çıxmışdı. SSRİ sürətlə sənayeləşmə dövrünü keçirirdi. Ona çox sayda bu sənayeləşməni həyata keçirməyə qabil işçilər lazım idi. Böyük Vətən müharibəsindən sonrakı dövrdə elm və texnikanın sürətlə inkişafı daha yüksək savada malik kadrlara ehtiyac doğurdu. Dünən səkkizillik təhsilin hər kəs üçün əlçatmaz göründüyü ölkədə alitəhsilli mütəxəssis ehtiyacı kəskin şəkildə hiss olunurdu. XX əsrin sonu, XXI əsrin başlanğıcında elmi kəşflərin, elmi nəzəriyyələrin çoxluğu, hadisələrə elmi baxımdan yanaşmaq və təhlil etmək ehtiyacı, elektron və nanotexnologiyanın sürətlə inkişafı öz arxasınca digər sahələri də çəkməyə başladı. Artıq ali təhsil belə, əlavə ixtisaslaşma tələb etməyə başladı, ölkələrarası inteqrasiyanın zərurətə çevrilməsi, ilk növbədə, təhsilə yeni baxışı meydana çıxardı. Nəzəri elmi biliklərlə yüklənmiş məktəb müasir tələblərə cavab verə bilən insan yetişdirməkdə aciz hala düşmüş, təskinliyi hər budaqdan bir yarpaqla silahlanmış, ən yaxşı halda krossvord həll edə bilən insanlar yetişdirməsində tapırdı. Buna görə də məktəb dəyişməli, zamanın tələbinə, hətta zamanı qabaqlayan bir modelə sahib olmalıdır. Bizdə hansı model hakimdir? “Başqa yol varmı?” Məktəbəqədər təhsil və ondan sonra ibtidai, ümumi orta və tam orta pillələrdən ibarət ümumi təhsil, daha sonra peşə-ixtisas təhsili, bakalavr və magistratura pillələrindən ibarət ali təhsil, nəhayət, doktorantura təhsili. Bu gün bizim məktəb birillik məktəbəqədər hazırlıqdan sonra 4+5+2 modelindədir. Amma hazırda bu model tələbə cavab vermir. Ona görə ki, bizdəki bu modelin pillələri bir-birini davam etdirərək sahələndirən yox, bir sonrakını özündən, əvvəlkindən tam asılı edən, biri digərinin davamı, bir bütünün hissələri olan sistemdir. Buradakı ən narazılıq törədən mərhələ isə son pillənin özündən əvvəlkini davam etdirməsidir. Məsələn, onuncu sinfə gəlib çatmış şagird qarşısına iqtisadçı olmağı, bir başqası jurnalist olmağı, üçüncüsü tikinti və ya sənaye mühəndisi olmağı məqsəd qoysa da, onların hamısı bütün fənləri eyni səviyyədə oxumağa və imtahan verməyə məcburdurlar. Bunun “ən yaxşı” nəticəsi də gətirib repetitor tələbinə, yaxud məktəbdən yayınmağa və rüşvətə gətirib çıxarır. Ən əlverişli məktəb təhsili 4+4+4 və ya 4+5+3 modelidir. Bu şərtlə ki, şagird ikinci pillədə ümumi təhsili başa vurmuş və son pillə differensiallamaqdan ibarət olacaq. Doğrudur, bu pillənin özü də xüsusiləşmiş, ixtisaslaşmış məktəbləri tələb edir, amma başqa yol varmı? Bu gün xarici dilləri öyrədən, kompyuterlə, elektron kitablarla “silahlanmış”, bilik, məlumat hambalı yox, ətrafındakı əşya və hadisələrdən baş çıxarmağı bacaran, ən əvvəl və ən mühümü yüksək əxlaqi dəyərlərə malik insan modelinə tələbat vardır. Bu tələbatı ödəyəcək yeganə müəssisə isə məktəbdir. Deməli, məktəb dəyişməlidir, həm də tez-tez, ən geci hər on ildən bir özünü təkmilləşdirərək dəyişməlidir”. “12 illik təhsil sisteminə keçməyə hazır deyilik” Tanınmış pedaqoq, pedaqoji elmlər doktoru Əjdər Ağayev mövcud vəziyyəti nəzərə alaraq, bunu məqbul hesab etmədiyini dedi: “12 illik təhsilə keçməyin konsepsiyası hazırlanmalıdır. Buna görə də, əvvəlcə, mövcud problemlər həll edilməlidir. Bir işi həyata keçirmək üçün onun əsasında güclü baza olmalıdır. Bu mənada biz 12 illik təhsil sisteminə keçməyə hazır deyilik”. Onun fikrincə, dərsliklərimizi şagirdlərin yaş səviyyəsinə uyğun hazırlamadan, müəllimlərimizi İKT-nin imkanlarından yetərincə yararlana bilmələrinə şərait yaratmadan, valideyn-məktəb münasibətlərini normal hala çevirmədən təhsil müddətinin bir il artırılmasından heç bir fayda gözləmək doğru deyil: “Sadaladığım, həmçinin digər məsələlər öz həllərini taparsa 12 illik təhsil yüksək nəticə verə bilər. Onu da deyim ki, dünyanın bir çox inkişaf etmiş ölkələrində bu sistem özünü doğruldur”. Söhbətinin sonunda isə o dedi: “12 illik təhsil sisteminin 12 ili də icbari olmalıdır. Ümumilikdə sistem elə qurulmalıdır ki, şagirdlərin potensialını düzgün qiymətləndirmək mümkün olsun. Xüsusilə, 11-12-ci siniflərdə dərs elə təşkil olunmalıdır ki, şagirdlər gələcək ixtisaslarını müəyyən edə bilsinlər”. Sonda həmsöhbətimiz 12 illik təhsilə keçməyin hələ təklif olduğunu, Milli Təhsilin İnkişaf Strategiyasında bununla bağlı nələrin olduğunu bir çoxlarının dəqiq bilmədiyini əsas gətirərək, məsələyə münasibət bildirməyin hələ tez olduğunu da söylədi. “Düşünürəm ki...” Təhsil Nazirliyinin şöbə müdiri Gültəkin Hüseynova kütləvi informasiya vasitələrinə verdiyi açıqlamada bildirib ki, Avropa təhsil sisteminə inteqrasiya Azərbaycanın təhsil sistemi üçün əsas məqsədlərdən biridir: “Düşünürəm ki, 12 illik orta təhsil sisteminə keçid mümkündür. Bunun üçün, ilk növbədə, dünya təcrübəsində bu sistemin effektivliyi və üstünlükləri öyrənilməlidir”. Bakı Slavyan Universitetinin müəllimi Jalə Qəniyeva bizimlə söhbətində 12 illik təhsil sistemindən müsbət heç nə gözləmədiyini vurğuladı. 62 nömrəli məktəbin müəllimi Ülkər Sultanova da indiki şəraitdə 12 illik təhsil sisteminə keçməyin fayda verəcəyini gözləmədiyini bildirdi. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41985

“Kitab oxumağı tərbiyə halına gətirməliyik”

2012-01-11T09:44:00.000+04:00




İndiki gənclik oxumaqdan daha çox baxmağı sevir. Oxumaq müəyyən mənada zəhmətli işdir, görmək isə heç bir zəhmət tələb eləmir, hər şeyi hazır şəkildə gözlərin önünə sərgiləyirlər, sən də tamaşa edirsən.

Oxumaq dünyanı hərf-hərf, kəlmə-kəlmə görmək, tanımaqdır, beyninə, zehninə daşımaqdır. Sən oxuduğunu beynində şəkilləndirərkən onu istədiyin kimi dəyişə, təsəvvür imkanlarına uyğun ssenariləşdirə bilirsən, gördüyündə isə hər hansı redaktə, korrektə imkanından məhrumsan, necə verirlərsə, elə də qəbul etməlisən. Baxmaq - hansısa obyektə başqasının istədiyi yerdən tamaşa eləmək, hər şeyi onun gözləri ilə görməkdir. Texnologiyanın inkişafı insanı hər şeyi daha asan, daha rahat yollarla əldə etməyə meyilləndirir. Bəlkə elə buna görədir ki, insanlar kitab oxumaqdansa televizora baxmağa üstünlük verirlər. Bir vaxtlar kitab oxumaq əksəriyyətimizin ən çox sevdiyi məşğuliyyət idi, indiki gənclər isə bu məşğuliyyəti internet üzərindən yazışmaqla, mobil telefondan mesaj göndərməklə əvəzləyiblər. Bu mövzuda kimya üzrə fəlsəfə doktoru Ağarəsul Məmmədovla söhbətimizdə nələrin dəyişdiyinə, yeniləndiyinə, yenilənmənin müsbət və ya mənfi tərəflərinə diqqət çəkməyə çalışdıq. Əlı Çərkəzoğlu:- Ağarəsul müəllim, etiraf edək ki, indiki gənclik əvvəlkilər qədər oxumur. Sizcə, bunun səbəbi nədir? - İndiki cavanlar hər şeyin rahatına qaçırlar, istəyirlər ki, məsələni asan yolla həll eləsinlər. Kitab oxumaq səbir, zəhmət tələb edir, amma oxuyan bu zəhmətin və səbrin qarşılığında çox şey qazanır. Belə ki, oxuyan insanın təfəkkürü, təxəyyülü inkişaf edir. İnsan oxuduğu hər şeyi beynində canlandırmağa, görməyə çalışır. Beləcə, gözdən başlayan proses zehnə, düşüncəyə, psixologiyaya qədər uzanıb gedir. Təsəvvür edin ki, siz məşhur bir əsəri, məsələn, “Səfillər”i oxuyursunuz, sonra da həmin əsər əsasında çəkilmiş filmə baxırsınız. Televizorda hər şey hazır olduğu üçün səni düşünməyə, təsəvvür və ya təxəyyülü inkişaf etdirməyə yönəltmir, yəni hər şey ekrandan rejissorun və ya operatorun təxəyyülündə həll edilərək tamaşaçıya ötürülür. Oxumaq isə belə deyil. Həm oxuyursan, həm beynində canlandırırsan, həm də duyğulanırsan. Təbii ki, bu daha çox səmərə verir. - Bəziləri iddia edirlər ki, hər şeyi oxumaq doğru deyil, çünki hər oxuduğun insanın ağlını, təxəyyülünü inkişaf etdirmir. Elə əsərlər var ki, insanın könlünü bulandırır, duyğularını qarışdırır, hansısa məsələdə qənaətin formalaşmasına əngəl olur və ya insanı yanlış qənaətə yönəldir. Bu haqda nə deyərdiniz? - Əslində çox doğru iddiadır. Nəyi oxumaq məsələsi bir növ resept kimi olmalıdır, hər yaşda, hər kəsə, hər əsəri oxumaq olmaz. Uşaq ədəbiyyatımızda böyük bir boşluq var. Əlli ildən artıqdır ki, “Doğdu günəş qırmızı”, “Ay pipiyi qan xoruz”, “Ala-bula boz keçi” oxuduruq, təzə heç nə yoxdur. Yeni nəsilsə yeni şeylər istəyir, həm də bu onun təbii haqqıdır. Biz gənclik illərimizdə təkcə Azərbaycan ədəbiyyatını deyil, Sovet İttifaqında birləşdirilmiş digər xalqların əsərlərini də oxuyurduq. Məsələn, gürcü yazıçısı Nodar Dumbadzenin əsərlərini çox sevirdim. Tərcümə işi də uğurlu olduğundan biz gürcü kənd həyatı ilə öz həyatımız arasında yadlıq, ögeylik hiss eləmirdik. - Son illərdə paytaxtımızda kitab mağazalarının sayı xeyli azalıb. Sizcə, bu, nəyin göstəricisidir? - Bu iki məsələ əslində bir-birinə bağlıdır: kitab mağazalarının azalması oxucuların azalmasını, oxucuların azalması da mağazaların azalmasının səbəbi kimi izah olunur. Biz uşaqlara və gənclərə kitab oxumaq vərdişini aşılamalıyıq. Kitabxanalar məsələsinə gəldikdə isə deməliyəm ki, onları kimlərəsə peşkəş çəkmək olmaz. Bu gün ən sivil ölkələrdə vətəndaşların ən çox baş çəkdiyi ünvanlar arasında kitab mağazaları öndə gəlir. - İnternetdə istədiyin kitaba baxa bilirsən. Sizcə, bu, yaxşı deyilmi? - İnternet məsələsi ikiağızlı qılınc kimidir: o üzü də kəsir, bu üzü də. Yəni orada axtardığın yaxşı şeylə yanaşı, arzuolunmaz, pis şeylərlə də rastlaşırsan. Bir də mən inanmıram ki, bizim insanımız saatlarla monitorun qarşısında oturub hansısa əsəri oxusun. - Necə bilirsiniz, qonşu ölkələrdə, məsələn, keçmiş sovet respublikalarında vəziyyət necədir? - Başqalarını deyə bilməsəm də, bilirəm ki, Rusiyada və Pribaltika ölkələrində çox oxuyurlar. Siz Moskva metrosuna girin, görəcəksiniz ki, ən azı hər iki adamdan biri nəsə oxuyur. Adamlar metroda yol getdikləri 15-20 dəqiqəni belə boş keçirmək istəmirlər. Təəssüf ki, eyni mənzərəni bizdə görmək mümkün deyil. Biz ən çox telefonla məşğuluq, oturan kimi ya qulaqcıqla musiqiyə qulaq asırıq, ya da telefonda oyun oynayırıq. Bir də görürsən ki, yaşı altmışı keçmiş birisi də ekranda “quş vurur”. Təsəvvür edirsinizmi, Bakıdan Gəncəyə qədər elektrik qatarında 6-8 saat yol gedirsən, amma ağlına da gəlmir ki, bu vaxtın, heç olmasa, 1-2 saatını oxumağa sərf edəsən. Oxumaq qazanmaqdır, amma biz daha çox boş söhbətlərə, mürgüləməyə, bir də ora-bura baxmağa adət etmişik. - Siz indi ən çox hansı kitabları oxuyursunuz? - Mən daha çox mənəvi, əxlaqi əsərlərə üz tuturam. Çünki yaşımın elə vaxtıdır ki, artıq nağıl, macəra oxumağa nə həvəsim var, nə haqqım. Elə şeylər oxuyuram ki, o oxuduqlarımın işığında özümü görüb tanıya, əyər-əskiyimi düzəldə bilim. Bir dərvişə deyirlər: “Baba dərviş, üst-başın nə gündədir belə, bir az əl gəzdirsənə”. Dərviş də başını bulayıb, köksünü ötürür: “Bəxtəvərin balası, içimi düzəldə bildim ki, çölümə də baxa bilim?” - Gənclərə hansı əsərləri oxumağı tövsiyə edərdiniz? - Əvvəla, oxumaq vərdişinə yiyələnməyi tövsiyə edirəm, sonra isə nəyi oxumağı yaxşı öyrənsinlər. Elə şeylər oxusunlar ki, oradan, sözün hər mənasında faydalana bilsinlər. Bu yaxınlarda bir yerdə oxudum ki, tədqiqatçılar dünya ədəbiyyatından insan beyninə təsir edən 10 əsəri müəyyənləşdiriblər. Demək olar ki, hamısı da Qərb ədəbiyyatındandır. Mən, ümumiyyətlə, ədəbiyyatda Qərb-Şərq bölgüsünə müsbət baxmıram. Önəmli olan o əsərin nəyi təbliğ etməsi, oxucusuna nəyi aşılamasıdır. Heç uzağa getməyək, öz ədəbiyyatımızda çox maraqlı və oxunaqlı əsərlər var. Sadəcə, onları təbliğ etmək, oxutmaq lazımdır. Əkrəm Əylislinin, Anarın, İsi Məlikzadənin, Mövlud Süleymanlının nə qədər gözəl, düşündürücü əsərləri var. - İndiki gənclik daha çox detektiv oxumağı üstün tutur... - Sizə maraqlı bir şey deyim: “Park Bulvara” gedin, görəcəksiniz ki, orada satılan xarici ədəbiyyat nümunələrini necə də həvəslə alırlar. İnanırsınızmı, bu gün dünyanın ən məşhur detektiv yazıçılarından biri həmyerlimiz Çingiz Abdullayevdir. Bizim oxucularımız ən çox Avropa detektivlərini oxuyurlar. Amma Avropada və Amerikada ən çox sevilən dedektik yazarlardan biri elə bizim Çingiz Abdullayevdir. - Ağarəsul müəllim, indiki gənc yazarlar ağsaqqal şairləri, yazıçıları qəbul etmirlər. Sizcə, bu, nədir - nəsil qarşıdurması, yoxsa?.. - Mən də bilirəm ki, hazırkı ədəbi gənclik 60-70-ci illərin yazarlarına müəyyən qədər ögey baxırlar. Amma məsələ bundadır ki, yaşı qırxa çatmış bu gənclər hələ nə Anarın, nə Əkrəmin, nə Mövludun bir əsərini ortaya qoya bilməyiblər. Başa düşürəm ki, özünütəsdiq üçün qarşı tərəfi inkar müəyyən mənada bir üsuldur, fənddir. Amma nə edirsən-et, gərək ədalətli olasan, Anarın 23 yaşında yazdığını sən 40 yaşında yaza bilməmisənsə, sənin iddiana nə ad verək? - Məsələ burasındadır ki, indiki gənc yazarlar da oxumağa o qədər meylli deyillər. - Yadıma bir lətifə düşdü: Çukça Moskvaya Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna qəbul olunmaq üçün imtahan verirmiş. Həmin instituta gələn hər kəs yerli rəhbərliyin zəmanətini gətirərmiş. Ona görə də çalışarmışlar ki, abituriyent qəbul olunsun. Çukça bileti çəkir, heç bir suala cavab verə bilmir. Ona kömək etmək istəyən müəllim soruşur: - Oğlum, Tolstoydan bir şey oxumusanmı? Çukça: - Xeyr, - cavabı verir. - Bəs Lermontovu necə? - Onu da oxumamışam. - Puşkindən bir şey bilirsənmi? - Xeyr, professor, onu da tanımıram. Müəllim özünü saxlaya bilmir və deyir: - Ay oğul, sənin ədəbiyyatdan anlayışın yoxdur, heç nə oxumamısan. Bura niyə gəlmisən ki? Çukça özündən razı halda cavab verir: - Müəllim, mən buranı qurtarıb oxucu olmayacam, yazıçı olacağam. Deyirlər, professoru elə imtahandanca xərəkdə xəstəxanaya aparırlar. Çukçanın məsəli olmasın, yazmaqdan əvvəl oxumaq lazımdır. Gərək biləsən ki, sənin fərqin nədir, ortaya qoyduğun əsər oxucuya nə verəcək... - Söhbətimizin əvvəlində dediniz ki, oxumaq həm də tərbiyə ilə verilməlidir. Yəni ailədə uşağa öyrədilən ilkin şeylərdən biri də oxumaq vərdişi olmalıdır. - Mənə çox yaxın, çox doğma bir ailə Cənubi Koreyada yaşayır. Ailənin üç uşağı var. Ananın gündəlik vazkeçilməz vəzifələrindən biri də uşaqlara kitab oxumaqdır. O evdə 3 min uşaq ədəbiyyatı kitabı var. Əgər uşaqlardan biri ananın sözünə baxmazsa, ana onları necə cəzalandırır, bilirsinizmi? - Sizə kitab oxumayacağam. Uşaq bu sözü eşidən kimi inadından dönür və ananın dediyini yerinə yetirir. Çünki o uşaqlar üçün kitabdan məhrum qalmaq böyük itkidir. Başqa bir xatirəmi danışım sizin üçün: orta məktəbdə oxuyurduq, kimsə “Fosforlu Cevriyə” kitabını tapıb gətirmişdi. Uşaqlar arasında az qala dava düşürdü. Artıq siyahı tutduq ki, kitabı növbə ilə oxuyaq. Mən özümü xəstəliyə vurub, iki gün evdə qaldım və o müddətdə həmin kitabı oxuyub bitirdim. - Sizcə, kitabı unutduran əsas faktorlardan biri seriallar deyilmi? - Doğrudur, hər gün müxtəlif kanallarda yayımlanan ucuz, bayağı seriallar baş qatmaq, vaxt öldürmək üçün əla əyləncədir. Amma əmin olun ki, o seriallar sizə heç nə vermir, əvəzində sizin gül kimi zamanınızı və dincliyinizi alır. O şey ki sizi düşündürmür, nəsə yeni bir şey öyrətmir, onun üçün vaxt öldürməyə dəyməz. Bu seriallarda ağıl deyilən bir şey yoxdur, sadəcə, zəif adamların hissləri ilə oynayırlar. Təsəvvür edin ki, gündə 2-3 seriala baxan insanlar var. Bunlar bir növ xəstəlikdir. Amma elə düşünürəm ki, serial təcrübəsi də çox sürməz, yaxın vaxtlarda tamaşaçılar onlardan da bezərlər. - Maraqlı söhbət üçün səmimi təşəkkürümü bildirirəm. - Siz də sağ olun! http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41957

Egenin incileri Efes film, 18 08 2011 (Azerbaycan Türkçesiyle)

2012-01-01T08:29:00.000+04:00

ŞUŞA AZƏRBAYCAN 1970-1980.avi

2011-12-31T08:23:00.000+04:00

Lyubov Danilova: “Biz bu yurda vətən demişik”

2011-12-30T08:20:00.000+04:00




Onlar XIX əsrin əvvəllərində Rusiyadan Azərbaycana köçürülüblər. Əksəriyyəti də keçmiş hərbçilər, rus ordusundan tərxis olunmuş zabit ailələri və rus provaslav kilsəsinə qarşı çıxan köhnəayinçi (staroobryadnik) kəndlilər və təriqətçilər-molokanlar, duxoborlar, yəhudipərəstlər, baptistlər, subbotniklər, gerlər və başqaları olublar. Yerli xalqla mehriban qonşuluq münasibəti quran bu insanlar öz adət-ənənələrini, inanclarını rahatlıqla yaşaya biliblər.Hazırda həmin rus icmalarının (molokan, ger və subbotniklər) nəslinin davamçıları kompakt şəkildə Göytəpə (Prişib) şəhəri yaxınlığındakı Privolnoye kəndində yaşayırlar.

İcma başçısının evində Cəlilabad rayonu üzrə rus icmasının sədri Lyubov İvanovna Danilova ilə görüşmək üçün Privolnoye kəndinə getdik və soraqlaşa-soraqlaşa onun evini tapdıq. Danilova Lübov İvanovna 1947-ci ildə Cəlilabadın Privolnaya kəndində doğulub. İndiki Bakı Slavyan universitetinin rus dili və ədəbiyyatı fakultəsini bitirib. 1980-ci ildən bu yana Privolnaya kəndinə baxca müdiri işləyir. Bundan əlavə həmin kənddə 100-ə yaxın ailənin olduğu ruc cəmiyyətinin və folklor-xalq yaradıcılığı ansanblının rəhbəridir. 1987-ci ildə Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Moskvada Cəlilabadın Privolnaya kəndinin rus cəmiyyətinin folklor ansanblı respublikamızı təmsil etmiş və fəxri fərmanla qiymətləndirilmişdir. Bundan başqa Novruz bayramlarında, məhsul bayramlarında həmin ansanbllla çıxış etmişlər. İkisi qız, biri oğlan 3 övladı var, hər üçü də ali təhsillidir, özü də Rusiyada yaşayırlar. Ali təhsilli müəllimə olan L. Danilovanın babaları da, valideynləri də, özü də Privolnoye kəndində doğulublar. 1980-ci ildən kənddəki “Günəş” uşaq bağçasının müdiridir. O, həmçinin kənddə yaradılmış “Ruçeyek” rus folklor ansamblının rəhbəridir. O, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülüb. Həmişə qayğı görmüşük O, ulu öndər Heydər Əliyevə xüsusi rəğbəti olduğunu bildirərək onu öz atası kimi xatırladığını qeyd etdi: “Heydər Əliyev hər dəfə Cəlilabada gələndə bizimlə görüşürdü. Mən ona deyirdim: “Heydər Əliyeviç, mənim atam yoxdur, siz mənə ata əvəzi olmusunuz”. Heydər Əliyev bizim hamımız üçün yeni yol açdı. Sonra o, Cəlilabadın inkişafında vaxtilə ulu öndərin, indi isə Prezident İlham Əliyevin xidmətlərini yüksək qiymətləndirdi: “Bu gün bizim hamımızın sevimlisi, ölkəmizin birinci xanımı Mehriban xanım Əliyeva haqqında söz deməmək olmaz. O, Prezident İlham Əliyevin bütün qərarlarını həyata keçirmək üçün çox iş görür”. Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov bizi həmişə diqqət mərkəzində saxlayır, bir problemimiz olan kimi həll etməyə çalışır. Biz onun qayğısından çox razıyıq. Qəribə elçilik Onların 200 illik tarixi olan qəribə ənənələri varmış. Həmin ənənəyə görə, oğlan bir qıza aşiq olubsa, ondan “hə” cavabı almaq üçün xeyli əziyyət çəkməli imiş. Belə ki, oğlan balaca bir yastıqça hazırladır, sonra həmin yastıqçanı götürüb mahnı oxuya-oxuya aşiq olduğu qızın həyətinə girir. Yastıqçanı qıza təqdim edir. Əgər qız yastıqçanı qəbul edərsə, demək həmin oğlanla evlənməyə razıdır. Belə olan halda oğlan valideynlərini göndərir elçiliyə, nişana və sonra da toy olur. ”Burada əsas məsələ odur ki, qızı bir neçə oğlan istəyə bilər, ancaq qız o yastıqçanı yalnız bir oğlandan qəbul edir. Şəxsən mənə də həmin yastıqça təqdim olunub və hələ də onu saxlayıram. Ancaq deyim ki, artıq 40 ildən çoxdur bu adət yığışdırılıb”. - Yerli cammatla qohumluq əlaqələriniz olurmu? Əlbəttə, yerli cammatla qohumluq əlaqələrimiz iki tərəflidir. Həm qız alırıq, həm də qız veririk. Bizdə yalnız erməniyə qız vermirlər. - Adətləriniz necə, bizimlə ortaq olanları varmı? Əlbəttə var, özü də çoxdur. Onlardan bir ikisini qeyd eliyim. Bizdə də donuz əti yemək sizdəki kimi düzgün sayılmır. İkinci bir adətimizi qeyd edim ki, bizdə oğlan uşaqları doğulandan 8 saat sonra sizin sünnət dediyiniz kəsmə əməliyyatını edirik. Bizdə ona “obrazeniya” mərasimi deyilir. Həmin mərasim belə olur: 10 nəfər kişi, bundan əlavə bir nəfər rəhbər və bir nəfər də kəsən olur. Sizdə olan kirvə bizdə fərqlidir. Sizdə 1 nəfər kirvə olduğu halda bizdə isə 3 ailə kirvəlik edir. Həmin üç ailənin üzvləri bir birinin əllərini sıxaraq uşağın kəsilməsi (sünnət) üçün razılıq verirlər. - Nəvələriniz varmı? - Bəli, övladlarımın hamısının uşaqları var. Hər il mən Rusiyaya gedirəm, uşaqlarım da Azərbaycana gəlirlər. Bir şeyi də əlavə edim ki, mənüm kimi yetkin yaşlı adamlar bura elə öyrəşmişik ki, ayrıla bilmirik. Bura bizim vətənimizdir, övladlarımız nə qədər eləsələr də bizi burdan ayıra bilmirlər. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41687

Şabran -“Əfsanələr paytaxtı”

2011-12-29T07:54:00.000+04:00

Zəngin tarixə malik Şabran Azərbaycanın siyasi və mədəni həyatında mühüm iz qoymuş qədim şəhərlərimizdəndir. Tədqiqatçılar yazılı tarixi mənbələrə və şəhərin müxtəlif hissələrində aparılan arxeoloji qazıntıların nəticələrinə əsaslanaraq burada hələ eramızın əvvəllərində yaşayış məskəni olduğunu müəyyən ediblər.

Şabranın Sasanilər sülaləsindən olan Şah Xosrov Ənuşirəvan tərəfindən qala-şəhər kimi tikdirildiyi bildirilir. Şabranda qaynar şəhər həyatı dövrü IX-XV əsrlərə təsadüf edib. Tarixən böyük savaşların meydanına çevrilən şəhər XIII əsrin ortalarında monqolların hücumu nəticəsində dağıdılıb.
XVIII əsrdən etibarən Şabran tamamilə tənəzzülə uğrayıb və bu günümüzə qədim şəhərin xarabalıqları gəlib çıxıb. Bu gün bu torpaqda yeni şəhər, yeni Şabran inkişaf edir, böyüyür. Amma qədim şəhərin xarabalıqları arasında tariximizin bir çox qatları, əfsanə və rəvayətlər dolu olaylar qalıb. Onları öyrənib üzə çıxarmaq həm də mədəni irsimizin bir sıra maraqlı səhifələrinə işıq salmaq deməkdir. Təsadüfi deyil ki, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin “Xalq yaradıcılığı paytaxtları proqramı”na əsasən, Şabran şəhəri 2011-ci ilin “Əfsanələr paytaxtı” elan edilib. Rayonun Şabran tarixi adının bərpa edilməsi kimi “Əfsanələr Paytaxtı” elan edilməsi də Şabranın qədimliyinə verilən qiymətdir.
Şəhərlə bağlı zaman-zaman müxtəlif əfsanələr də yaranıb. Məsələn, deyilənə görə, bu yerlərdə 40 dəvə yükü qızıl da basdırılıb. Yayılan bu əfsanələr Şabranın qədim bir məskən olmaqla hələ sirrinin də tam açılmadığını göstərir.

http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41863

Ağdaşın daş yadigarları

2011-12-27T07:52:00.000+04:00




Məlum həqiqətdir ki, tariximizi nə qədər dərindən öyrənsək də qaranlıq, öyrənilməmiş səhifələrimiz hələ çoxdur.” Keçmiş Sovetlər ölkəsinin inzibati ərazi bölgüsü” kitabında Ağdaşın XVI əsrdə salındığının göstərilməsi, onun 1578-ci ildə mahal statusu alması ilə bağlıdır.

Lakin tarixi araşdırmalar göstərir ki, Ağdaşın tarixi daha qədimdir. Akademik Ziya Bünyadov VII-VIII əsrlərdə ərəblərin məskən saldığı yaşayış məntəqələrindən yazarkən həmin siyahıda Ağdaşın Ərəbkükəl, Ərəbocaq, Ərəb-Şəki kəndlərinin də adlarını çəkir. Təsadüfi deyildir ki, Ərəbocaq kənd sakinlərindən biri öz həyətində quyu qazarkən VIII əsrə aid qılınc, kəmər, əsgər geyimi tapmışdı. Həmin əşyalar tarix diyarşünaslıq muzeyində saxlanılır. Bəzi tarixçilərin yazdıqlarına görə eramızdan əvvəl təqribən V əsrdə Strabon qədim Albaniyanın şəhərləri sırasında Ağdaşında adını çəkmişdir. Bütün bu məsələlər barədə ağdaşlı tədqiqatçı Ağəli Ağayevin Ağdaş tarixindən səhifələr kitabında bu günə qədər gəlib çıxmış tarixi binalarımız, abidələrimiz və ayrı-ayrı şəxsiyyətlər haqqında ətraflı bəhs edilmişdir. Ağdaş tarixindən söhbət açarkən burada maarifçiliyin inkişafından danışmamaq qeyri-mümkündür. Azərbaycanda açılan ilk dünyəvi təhsil ocaqlarından biri də 25 oktyabr 1882-ci ildə Ağdaşda görkəmli maarifçi Süleyman Qayıbov tərəfindən əsası qoyulan “Rus-tatar” məktəbi olmuşdur. O dövrdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bu tipli 3 məktəbdən birinin məhz Ağdaşda açılması heç də təsadüfi deyildir. Çünki ondan əvvəl Ağdaşda yaxşı təhsil bazasına malik 20-yə qədər mədrəsə fəaliyyət göstərirdi. XX əsrin əvvəlində Ağdaşda “Nəşri-Maarif” cəmiyyəti, qiraətxana, “Səadət” qızlar məktəbi, “Darülirfan”, “Ruşdiyyə” kimi tədris ocaqları fəaliyyət göstərirdi. Bu məktəbdə Muxtar Əfəndizadə, Hədiyyə xanım Məmmədzadə, Həsən Əfəndiyev kimi maarifçi ziyalılar çalışırdılar. Məhz belə maarifçilik bazası üzərində sonralar Ağdaşda təhsilin səviyyəsi yüksək xətlə inkişaf etmişdir. Rayonda Pedaqoji məktəb, Tibb məktəbi, Kənd Təsərrüfatı texnikumu, Peşə məktəbləri açılmış, bəziləri bu gün də fəaliyyət göstərir. Təsadüfi deyil ki, ümummilli liderimiz Heydər Əliyev Ağdaş şəhər 3 nömrəli Beynəlmiləl Orta Məktəbin 120 illik yubileyi münasibətilə kollektivə göndərdiyi təbrik məktubunda (29.XI.2002) Ağdaş təhsilinə yüksək qiymət vermişdir. Əlbəttə şərq dünyasının özünəməxsus tədris üsulu olduğundan Ağdaşda da onun geniş şəbəkəsi fəaliyyət göstərmişdir. Abbasqulu ağa Bakıxanov “Gülüstani İrəm” əsərində Şeyx baba Ruki Ağdaşlı, üləma İbrahim Ərəşli, Bürhan Ağdaşlı kimi alimlərin Şərq dünyasında tanındıqlarını yazırdı. Belə təhsil ocaqlarından biri Ağdaş mədrəsəsi olmuşdur. Həmin mədrəsə Hacı Osman məscidində yerləşirdi. 1906-ci ildən isə həmin məscidin hücrələrində yeni tipli “üsuli-cədid” məktəbi fəaliyyətə başlamışdır. Bu əlamətdar hadisə barədə Bakıda çap edilən “İrşad”qəzeti də məlumat vermişdi. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Hacı Osman məscidi indi də fəaliyyətdədir. Ağdaşın tarixi abidələrindən biri də onun Padar adlanan hissəsində yerləşən Hacı İsmayıl məscididir. XIX əsrdə burada fəaliyyət göstərən mədrəsə bu ibadət ocağının imamı Hacı Həsən əfəndinin adı ilə bağlıdır. Ağdaşda maarifçiliyin inkişafında “Nəşri- maarif”cəmiyyətinin müstəsna xidmətləri olmuşdur. Geniş torpaq sahələrinin sahibi Hacı ağa öz xeyriyyəçiliyi ilə böyük hörmət sahibi olmuşdur. Təkcə bir tarixi faktı xatırlatmaq istəyirik ki, ötən əsrin əvvəllərində Türkiyə öz çətin günlərini yaşayarkən xalqımız öz qardaş və bacılarına kömək əlini uzatdı. Bu məqsədlə vəsaitin toplanmasında Hacı Məhəmməd ağanın da dəyərli köməyi olmuşdur. 1993-cü ildə Ağdaşda görkəmli şərqşünas Muxtar Əfəndizadənin yubiley yığıncağında iştirak edən türkiyəli qonaq Namiq Kamal Zeybək (o, Türkiyənin mədəniyyət naziri və dövlət müşaviri olmuşdur) də bu barədə minnətdarlıq hissi ilə danışmışdır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, o vaxt həmin vəsaitin hesabına Ədənə şəhərində şəhid olmuşların uşaqları üçün ev tikilib. Hacı Məhəmməd ağanın ötən əsrin 20-ci illərində və vəfatından sonra onun oğlu İrana mühacirət etmişdi. Maraqlı cəhət budur ki, İranın məşhur rəssamı Aydın Ağdaşlı Hacı Məhəmməd ağanın nəvəsidir. Hazırda tarix-diyarşünaslıq muzeyinin binasında Hacı Məhəmməd ağanın evlərindən biri olmuşdur. İndi muzeydə Aydın Ağdaşlının da rəsmləri saxlanılır. Necə deyərlər nəvə öz babasının evinə öz rəsmləri ilə qədəm qoymuşdur. Öz böyüklüyü ilə fərqlənən tarixi abidələrdən biri də Qarabəy karvansarayıdır. Təəssüf ki, heç bir əsaslı səbəb olmadan düzbucaqlı formasında olan karvansarayın əsas hissəsi ötən əsrin 70-ci illərində sökülmüşdür Ağdaş mədəniyyəti və incəsənəti dərin köklərə malikdir. 10 aprel 1908-ci ildə Zülfüqar Hacıbəyovun yaxından iştirakı ilə Rəşid bəy Əfəndiyevin “Qan ocağı” adlı əsəri ilə fəaliyyətə başlayan Ağdaş teatrı rayonun mədəni həyatında böyük rol oynamışdır. 1940-cı ildə bu rayondan deputat seçilmiş görkəmli Azərbaycan şairi S.Vurğunun təşəbbüsü ilə Ağdaş teatrına Dövlət Dram Teatrı statusu verilmiş, teatrın səhnəsində “Leyli və Məcnun”, “Əsli və Kərəm”, “O olmasın, bu olsun,” “Arşın malalan” kimi klassik əsərlər oynanılmışdır. 1960-cı ildən teatr Xalq Teatrı kimi fəaliyyət göstərir. 1936-cı ildə Əhməd Ağdamskinin rəhbərliyi altında Ağdaşda ilk 7 illik musiqi məktəbi açılır. Habib Əliyev, Munis Şərifov, Ramiz Hacıyev kimi tanınmış musiqiçilər bu məktəbin məzunları olmuşlar. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41820

Gəncə Azərbaycanın ulu yurd yerlərindən biri, qürur və şərəf məskəni olub

2011-12-26T08:19:00.000+04:00




Gəncə Azərbaycanın ulu yurd yerlərindən biri, qürur və şərəf məskəni olub,sinəsində neçə-neçə qəhrəmanlar yetişib. Azərbaycanın milli-azadlıq mücadiləsimin illər boyu Gəncədən başlayıb, bu yolda qəhrəman Gəncəmiz minlərlə şəhidverib, ancaq heç vaxt düşmənə boyun əyməyib, həmişə özünəməxsus olan qürurvə əzəmətini qoruyub saxlayaraq mərdlik və qəhrəmanlıq simvoluna çevrilib. Birsözlə, əgər Bakı Azərbaycanımızın düşünən beynidirsə, Gəncə onun döyünən ürəyidir.

Gəncənin tarixi də qədimdir. Bəzi tədqiqatçılar Gəncənin 2500 il bundan əvvəl salındığını söyləslər də, əslində aparılan qazıntılar Gəncədə ilk yaşayış məskənlərinin hələ daş dövründə mövcud olduğunu göstərir. Gəncənin adına gəlincə, əksər tanınmış tarixçilərimiz onun türkdilli Gancak tayfalarının adıyla bağlı olduğunu iddia edir. Türkdilli Gancak tayfaları lap qədimlərdən Azərbaycanda məskunlaşıblar və yaşadıqları yer də onların adı ilə adlandırılıb. Gəncə dünya şöhrətli məşhur insanlar şəhəridir. Belə ki, Gəncə yalnız Azərbaycanımıza deyil, bəşəriyyətə Nizami Gəncəvi, Əbülüla Gəncəvi, Məhsəti Gəncəvi, Mirzə Şəfi Vazeh kimi dahilər bəxş edib. Burada çoxlu tarixi abidələr - Cümə məscidi, Şeyx İbrahim, Qızıl Hacılı, Ozan, Bala Bağbanlı, Şərəfxanlı və Şahsevən məscidləri, Gəncəçay çayı üzərindən salınmış Böyük Körpü və Kiçik Körpü (XII əsr), karvansara və tikililər kompleksi, göy kaşı gümbəzli İmamzadə və son dərəcədə gözəl qədim Şəhər hamamları vardır. Gəncə dəfələrlə yadellilərin, farsların, ərəblərin, monqolların, rusların hücumlarına məruz qalıb, dağıdılıb, ancaq yenə də öz varlığını qoruyub saxlaya bilib. 19-cu əsrin əvvəllərində rusların hücumlarına məruz qalan Gəncə Cavad xanın rəhbərliyi altında sona kimi düşmənlə döyüşərək, tariximizdə şərəfli bir iz qoyub. Gəncə 1918-ci ilin may ayının 26-da öz müstəqilliyini elan edən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) ilk paytaxtı olub. Bakı işğal altında olduğu dövrlərdə, 1918-ci il iyunun 16-da Azərbaycan Milli Şurası və Hökuməti Tiflisdən məhz Gəncəyə köçürülüb. Azərbaycanın dövlət bayrağının qəbul edilməsi (1918-ci il 24 iyun), Əliağa Şıxlinskinin komandanlığı altında Əlahiddə Azərbaycan korpusu yaradılması (26 iyun), türk dilinin dövlət dili elan olunması (27 iyun), zabit kadrların hazırlanması üçün yuniker məktəbinin açılması kimi mühüm qərarlar da məhz Azərbaycanımızın qürur və şərəf məskəni olan Gəncə ilə bağlıdır. Azərbaycan dövlətçiliyi üçün xüsusi önəm daşıyan həmin qərarların qəbul edildiyi bina hələ də öz əzəmətilə şəhəri bəzəməkdədir. Hazırda bu binada Azərbaycan Aqrar Universiteti fəaliyyət göstərir. Binanın üzərində AXC-nin bu binada fəaliyyət göstərməsi haqda məlumat-lövhə vurulub. 1918-1920-ci illərdə AXC-nin Müdafiə Nazirliyinin və Baş Ordu Qərargahının yerləşdiyi binada hazırda AXC-nin İstiqlal muzeyi və Aqrar elmi təhsil muzeyi yerləşir. Bundan başqa, Gəncə Tarix Diyarşünaslıq muzeyində AXC guşəsi fəaliyyət göstərir. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41774

“Xınalıq tariximizin hələ açılmayan səhifəsidir”

2011-12-24T08:18:00.000+04:00




2007-ci il dekabrın 19-da Prezident İlham Əliyev cənablarının sərəncamı ilə qədim tarixə malik və dəniz səviyyəsindən 2300 metr yüksəklikdə yerləşən Xınalıq kəndi “Xınalıq” Dövlət Tarix-Memarlıq və Etnoqrafiya Qoruğu elan edilib.

Qoruğun direktoru Həsən Ağayevin sözlərinə görə, hazırda burada 400-ə yaxın eksponat var: “Xınalıqdakı tarixi eksponatlar erkən orta əsrləri əhatə edir. Qoruqda 32 tarixi-dini abidə, 160 tarixi yaşayış evi mövcuddur”. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən qoruq ərazisində yerləşən tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və istifadəsi ilə bağlı təxirəsalınmaz tədbirlər planından söz açan həmsöhbətimiz eyni zamanda bu ecazkar məkanın 2010-2015-cı illər üzrə hazırlanmış Dövlət İnkişaf Proqramından danışdı: “Bura ilkin mərhələdə 112 qəzalı yaşayış evinin bərpası, bundan əlavə, XI-XII əsrə aid edilən Əbu Müslüm Cümə məscidinin və XVI əsrə məxsus Möhüc Baba türbəsinin təmiri, həmçinin küçələrin bərpası və işıqlandırılması aiddir. Bütün bu kimi işlər qoruğun tarixiliyini saxlamaq şərti ilə aparılır. Artıq ötən ildən bu işlərə başlanılıb. Onu da deyim ki, layihəyə əsasən işlər mərhələ-mərhələ aparılacaq”. O, qoruq rəhbərliyinin turistlərlə bağlı bir sıra təkliflərlə çıxış etdiyini və onların tədbirlər planında əksini tapdığını bildirdi. Lakin müəyyən səbəblərdən onların icrası yubadılır. Həmsöhbətimiz daha sonra dedi ki, Xınalıq dünyada bənzəri olmayan dili ilə həmişə turistlərin diqqətini cəlb edir: “Dünyanın müxtəlif ölkələrindən, o cümlədən Yaponiya, Danimarka, İsveç, İngiltərə, Fransadan Xınalığa üz tutan turistlər bu məkanın heyvandarlıq, toxuculuq məhsulları ilə də maraqlanırlar. Onların əl işlərini həvəslə alırlar”. İl ərzində Xınalığa 5000-dən artıq turistin gəldiyini vurğulayan Həsən müəllim burada onların kirayə mənzillərlə təmin olunduqlarını da dilə gətirdi: “Bu da təbii ki, kənd əhalisinin büdcəsinə öz müsbət təsirini göstərir”. Qeyd edək ki, Xınalıq sakinlərinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıqdır. Burada əkinə yararlı sahələr azdır. Həsən müəllimlə xınalıq dili məsələsi barədə də danışdıq. Dedi ki, hazırda bu dildə 5000-dən çox insan danışır. Onun sözlərinə görə, son illər bu dildə də alınma sözlər özünü göstərməkdədir. Bu da elmin, texnikanın nailliyyətlərinin bu məkanda yayılması ilə əlaqədardır: “Bir məsələni də qeyd etmək istərdim. Qoruğumuzun daxili imkanları hesabına “Xınalıq dili” lüğəti tərtib olunur. Lüğətin ilin sonuna yaxın hazır olacağı gözlənilir”. O, Xınalığın internet səhifəsinin də hazırlandığını bildirdi. Həsən müəllim Xınalığın tarixi ilə bağlı ona ünvanladığımız sualı isə belə cavablandırdı: “Bu ərazidə qədim yaşayış məskənləri mövcuddur. Hələlik, əldə olunan əşyalara istinadən bu yurdun tarixinin e.ə. II minilliyə aid olduğunu demək olar. Onu da deyim ki, Xınalıqda heç vaxt arxeoloji qazıntılar aparılmayıb. Əgər aparılsa, inanıram ki, tariximizi zənginləşdirən zəngin materiallar əldə etmiş olarıq. Bu mənada, Xınalıqda tariximizin hələ açılmamış səhifələri qalmaqdadır. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41783

Şeyx Nizami: dünyaya Gəncədən doğan günəş

2011-12-23T08:02:00.000+04:00

Nizami Gəncəvinin ilkin Şərq Renessansının zirvəsi olan yaradıcılığında dövrünün ən humanist, ümumbəşəri ictimai-siyasi, sosial və mənəvi-əxlaqi ideyaları parlaq bədii əksini tapmışdır.
İnsanın daxili aləmini, hiss və duyğularının təsviri, baş qəhrəmanların xarakterlərinin dinamik inkişafda verilməsi Nizami ədəbi məktəbinin əsas qayəsini və məzmununu təşkil edir. Nizami Şərq ədəbiyyatında ilk dəfə məhəbbəti fəlsəfi mənada şərh edərək, nəcib məhəbbət konsepsiyasını yaratmış, onu insan azadlığı, vicdan azadlığı və mənəvi təkamül problemləri ilə bağlamışdır.
Atabəy Şəmsəddin Eldəgiz, onun oğlanları Məhəmməd Cahan Pəhləvan və Qızıl Arslanın fəaliyyəti nəticəsində keçmişdə parçalanmış Səlcuqlar imperiyası bir növ yenidən bərpa edilərək, böyük bir dövlət yaradılmış və həmin dövlətin mərkəzi Arran və Azərbaycanın əsas paytaxtı Gəncə şəhərinə köçürülmüşdü. Gəncə şəhəri artıq Yaxın və Orta Şərqin iqtisadi, siyasi, ticarət, mədəniyyət mərkəzinə, elm və sənət ocağına çevrilmişdi.
Yaxın və Orta Şərqin ən böyük alim, şair, yazıçı və memarları, tanınmış sənətkarları Gəncə şəhərinə toplaşmışdılar. Gəncə böyük elm ocağına çevrilmiş, orada yüzlərlə mədrəsə, şəxsi və ümumi kitabxanalar işə düşmüşdü. Bunun nəticəsində mütaliə üçün lazım olan, müsəlman aləminin ən ucqarlarında belə yazılmış kitabları İlyas öz doğma şəhərində əldə edə bilərdi. Gəncənin ən varlı və möhtəşəm kitabxanası Atabəylərin saray kitabxanası idi.
Belə bir mühitdə yaşayan Nizami hələ cavanlığında o zamanki elmin bütün sahələrini öyrənib, Farabi, İbn-Sina, Biruni kimi əsrinin ən böyük ensikliopedistlərindən biri kimi məşhurlaşmışdır. Şairin bilik dairəsinə rəngarəng və bir-birindən uzaq fənnlər daxil idi: cəbr və dialektika, həndəsə və sofistika, kimya və ritorika, məntiq və təbabət, astronomiya və stilistika, tarix və mineralogiya və s. Bundan əlavə o, gözəl xəttat, katib, natiq olmuşdur. Nizami qəsidələrinin birində xəttatlığı ibn-Müqlədən, natiqliyi və mühazirə sənətini İbn-Hanidən yaxşı bildiyini özü qeyd etmişdir.
Beləliklə, Nizami çox mütaliə etmiş, dövrünün geniş məlumatlı şəxsiyyətlərindən olmuşdur. Bununla bağlı dahi şair demişdir:
Dünyada nə qədər kitab var belə,
Çalışıb, əlləşib gətirdim ələ.
Oxudum, oxudum, sonra da vardım,
Hər gizli xəzinədən bir dürr çıxardım.
Dahi şairimiz həm də böyük vətənpərvər olmuşdur. O, bütün əsərlərində təsvir etdiyi hadisələri Azərbaycanla əlaqələndirməyə, vətənin keçmiş qüdrətli günlərini tərənnüm etməyə çalışmışdır.
Rus şairi, jurnalist A. A. Dementyev deyir: “Nizaminin hər bir sətri, hər bir şeiri ürəyinin qanı ilə yazılmışdır. Böyük xalqının, böyük Vətəninin bütün ümüdləri və arzuları, bütün kədəri və bütün sevinci şairin ürəyində özünə yer tapmışdır”.
1941-ci ildə dahi şairimiz Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 800 illiyi qeyd edilmişdir. Həmin dövr İkinci Dünya müharibəsinin dalğasının Sovet İttifaqına və Sovet İttifaqının tərkib hissəsi olan Azərbaycana da gəlib çatmasına baxmayaraq, Nizami muzeyinin yaradılması haqqında qərar qəbul edilmişdi. Azərbaycanın böyük alimləri, seçmə sənətkarları bu ümumi millət evinin, milli söz ocağının yaradılmasına cəlb olunmuşdular.
Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev dahi söz ustadının irsinə böyük qiymət vermiş, əsərlərinin öyrənilməsi, nəşri, təbliği, yubileylərinin keçirilməsi, məqbərəsinin yenidən qurulması, adının əbədiləşdirilməsi sahəsində böyük işlər görmüşdür.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 22 sentyabr 1975-ci və 4 yanvar 1978-ci illərdə “Nizami məqbərəsinin qorunması”, 1 yanvar 1979-cu ildə Azərbaycan KP MK-nın xüsusi qərarı ilə “Nizami Gəncəvinin ədəbi irsinin öyrənilməsi, nəşrini və təbliğini yaxşılaşdırmaq haqqında”, 28 iyul 1981-ci ildə isə dahi mütəfəkkirin 840 illik yubileyi münasibəti ilə imzaladığı fərman və sərəncəmları onlarla milli nizamişünas-alim, şair, bəstəkar və yazıçılarımızın böyük mütəfəkkir haqqında tədqiqatlar aparmalarına səbəb olmuşdur.
Bakı metropoliteninin stansiyalarından birinin “Nizami” adlandırılması, Nizami filminin şəkilməsi, “Xəmsə” kompleks abidələrinin ucaldılması, Nizami məqbərəsinin təmiri və qorunması, Xəmsənin yeni tərcümə və nəfis tərtibdə nəşr edilməsi, dünyanın bir sıra böyük şəhərlərində Nizami heykəlinin ucaldılması, Heydər Əliyevin dahi Azərbaycan şairinə olan diqqət və qayğısının bariz nümunəsidir.
Ulu öndər Heydər Əliyevin varisi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyev siyasi kursu uğurla davam etdirərək, Nizami Gəncəvi irsinin təbliğinə böyük həssaslıqla yanaşmaqdadır. Cənab İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 2004-cü ildə “Xəmsə” latın qrafikası ilə nəfis şəkildə yenidən nəşr edilmiş, Nizami poeziya günləri, Sankt-Peterburq şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəlinin təntənəli açılış mərasimi keçirilmiş, 2005-ci ildə isə Nizami adına Ədəbiyyat muzeyinin təmir və bərpasına 13 milyon manat vəsait ayrılmışdır.
Möhtərəm Prezidentimiz Cənab İlham Əliyev 26.04.2011-ci il tarixdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında keçirilmiş illik hesabat yığıncağında iştirak edərkən Nizami irsinin daha dərindən, bu günün tələblərinə uyğun səviyyədə araşdırılması, şairin milli mənsubuyyətinin özgələşdirilməsinin, irsinin təhrifə məruz qalmasının qarşısının alınması məqsədi ilə Nizami Gəncəvi Mərkəzinin yaradılmasını təqdirəlayiq hesab etmişdir. Bu məqsədlə Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı Elmar Vəliyev 16.05.2011-ci il tarixdə Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti üzvləri ilə görüşmüş və Nizami Gəncəvi Mərkəzinin şairin doğma vətənində yaradılmasına nail olmuşdur. Bütün bunlar isə möhtərəm Prezidentimiz Cənab İlham Əliyevin Nizami Gəncəvinin əsərlərinin yeni poetik tərcümələrinin yaradılması, şairin ədəbi irsinin özündən əvvəlki və sonrakı mədəniyyətlə əlaqələrinin tədqiqi, şairin dünya görüşü ilə bağlı təqdirəlayiq araşdırmaların aparılmasına mümbit şərait və stimul yaratması kimi dəyərləndirilməlidir.
Ölkə rəhbəri İlham Əliyevin göstərişinə əsasən, Gəncə abadlaşmaqla yanaşı həm də Nizamiləşir. Belə ki, dahi şairin anadan olmasının 870 illik yubileyi münasibəti ilə nəhəng tədbirlər həyata keçirilmiş və bu istiqamətdə işlər davam etməkdədir. Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı Elmar Vəliyev tərəfindən AMEA Gəncə Regional Elmi Mərkəzin direktoru Fuad Əliyevin sədrliyi ilə dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 870 illik yubileyinin keçirilməsini təmin etmək məqsədi ilə geniştərkibli Nizami Gəncəvi Komissiyası yaradılmışdır.
Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 870 illik yubileyi çərçivəsində AMEA Gəncə Regional Elmi Mərkəz tərəfindən “Adil oğlu” nəşriyyatında “Xəmsə” nəfis şəkildə yenidən nəşr edilmişdir. Bununla yanaşı əməkdar elm xadimi, filologiya elmləri doktoru, professor Xəlil Həmid oğlu Yusiflinin “Nizami: sələflər və xələflər” adlı yeddiyüz səhifəlik monoqrafiyası nəşr olunmuşdur.
Hikmət səmasının sönməz ulduzu, dahi mütəfəkkir Şeyx Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 870 illik yubileyi çərçivəsində Azərbaycan mədəniyyətinin hamisi, milli kimliyimizin keşikçisi olan Heydər Əliyev Fondu tərəfindən “Xəmsə” yenidən nəfis şəkildə nəşr olunacaq. Fondun nəşrə təqdim etdiyi beş hikmət xəzinəsindən ikisi, yəni “Sirlər xəzinəsi”, “Xosrov və Şirin” poemaları AMEA Gəncə Regional Elmi Mərkəzin Nizamişünaslıq şöbəsinin müdiri, görkəmli nizamişünas alim, əməkdar elm xadimi, filologiya elmləri doktoru, professor Xəlil Yusifli tərəfindən yenidən tərcümə edilmişdir.
Bununla yanaşı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən AMEA Gəncə Regional Elmi Mərkəzin direktor müavini, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Samir Pişnamazzadənin “Nizami məqbərəsinin tarixi və taleyi” adlı monoqrafiyası da nəşr olunacaqdır.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Gəncə Regional Elmi Mərkəzin nəzdində fəaliyyət göstərən “Nizamişünaslıq” şöbəsinin bazasında “Nizami Gəncəvi Mərkəzi” yaradılmışdır. Sözü gedən qərara əsasən, görkəmli nizamişünas alim, əməkdar elm xadimi, filologiya elmləri doktoru, professor Xəlil Yusifli “Nizami Gəncəvi Mərkəzi”nin direktoru təyin edilmişdir.
Prezident İlham Əliyevin göstərişinə uyğun olaraq, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin rəhbərliyi ilə Nizami məqbərisinin təmir edilməsi, onu əhatə edən 35 hektar ərazidə dahi mütəfəkkirin memorial kompleksinin ucaldılması, Nizami memorial kompleksinin YUNESKO və İSESKONUN-nun maddi-mədəni irsinə daxil edilməsi üçün həyata keçirilən tədbirlər, Nizami parkının, Nizami prospektinin yaradılması, prospektdə abadlıq işlərinin aparılması, Nizami muzeyinin yaradılması dahi söz ustadının 870 illik yubileyinə edilən ən böyük hədiyyə olacaq.
Prezident İlham Əliyevin göstərişinə uyğun olaraq, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin rəhbərliyi ilə qısa zaman kəsiyində özündə böyük tədbirlər ehtiva edən Nizami Gəncəvinin 870 illik yubileyinin yüksək səviyyədə hazırlanması xalqımız tərəfindən bir daha Möhtərəm Prezidentimiz Cənab İlham Əliyevin Nizami Gəncəvinin Azərbaycana məxsusluğunu bütün dünyaya layiqli şəkildə göstərməsi kimi dəyərləndirilir.

Samir Pişnamazzadə

AMEA Gəncə Regional Elmi Mərkəzinin direktor müavini, tarix üzrə fəlsəfə doktoru,

http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41777

Top şəkilli şahmat məktəbi

2011-12-21T08:00:00.000+04:00

Cəlilabadda uzun illərdir şahmat məktəbi fəaliyyət göstərir. Məktəbin direktoru Möhübbət Mansurov bizimlə söhbət zamanı bildirdi ki, burada 285 tələbə 19 qrupa bölünərək şahmatın sirlərini öyrənirlər: “Məktəbdə 8 nəfərlik məşqçi-müəllim kollektivi fəaliyyət göstərir.

Məşqçi-müəllimlərin arasında Respublika üzrə dərəcəsi olanlar da var. Tələbələrin isə orta yaşı 7-14 yaş arasında dəyişir”. Əldə etdikləri uğurlardan danışan M. Mansurov bildirdi ki, bu ilin iyul ayında İsmayıllı rayonunda keçirilən Respublika olimpiadasında 11 nəfərlik komanda ilə iştirak ediblər: “450 nəfərin iştirak etdiyi yarışda Respublika və Avropa çempionları da iştirak edirdi. Həmin yarışda şahmatçılarımız komanda hesabında 4-cü yeri tutmuşdu. Şahmatçılarımız arasında heç dərəcəsi olmayanlar da var idi. Yüksək nəticə göstərdiyimizə görə, bir neçə gənc şahmatçımız Şahmat Federasiyasının 2-ci dərəcəli usta arayışını aldı. Hazırda Astara rayonunda keçiriləcək “Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü”nə həsr olunmuş turnirə hazırlaşırıq. Hədəfimiz isə beynəlxalq yarışlara çıxmaqdır. İnanırıq ki, yaxın gələcəkdə bu istəyimizə də nail olacağıq”.
Ötən ildən şahmat məktəbi yeni binada fəaliyyət göstərir. Yeni bina şahmat topu formasındadır. Bu da rayonda şahmata göstərilən qayğının təzahürüdür. Bəs yeni məktəb tikintisi hansı ehtiyacdan doğdu?
- Köhnə Şahmat məktəbi qəzalı vəziyyətdə olduğundan yeni məktəbin tikintisinə ehtiyac duyulmuşdu. 2010-cu ildə rayonumuza yaraşıq verən yeni şahmat məktəbi tikilib. 2010-cu ilin aprel ayında Prezident İlham Əliyev Cəlilabada səfəri zamanı şahmat məktəbinin açılışında da iştirak edib. Biz də çalışırıq ki, əldə etdiyimiz nailiyyətlər məktəbimizin adına, görkəminə layiq olsun, uğurlarımız daha da genişlənsin və respublikamızın xaricində keçirilən yarışlarda da iştirak edək.
O ki qaldı binanın “top” şəklində olmasına, mənim bildiyimə görə, bu ideya hörmətli başçımız Əziz Əzizova məxsusdur. 4 mərtəbədən ibarət olan binamız kompyuter, televizor və lazım olan bütün müasir avadanlıqlarla təmin olunub. Binamızın çox hissəsi şüşə olduğundan hazırda ən böyük çətinliyimiz istilik sitemi ilə bağlıdır. O da ki, yaxın zamanda öz həllini tapacaq. Belə ki, təhsil nazirliyi tərəfindən bu yaxında kondisionerlər verilməlidir. Ondan sonra yəqin ki, istilik problemimiz də öz həllini tapacaq. Fürsətdən istifadə edib öz adımdan və məşqçilərimiz adından hörmətli başçımıza belə bir binanın ərsəyə gətirilməsində göstərdiyi qayğıya görə təşəkkür edirik. Biz də çalışacağıq ki, bizə olan etimadı doğruldaq, necə deyərlər, binamızın adına uyğun, yəni top kimi qabağımıza çıxan rəqibi sıradan çıxaraq. Biz çalışırıq ki, gənclərimizi həmişə irəli getməyə, müdafiəyə çəkilməyi yox, hücumda oynamağa hazırlayaq. Top belədir ki, hər cür zərbənin qarşısını alır. Məktəbimiz top şəklindədir, çalışırıq ki, top qədər güclü olaq.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41685

“Pirəbədil” xalçası- dillər əzbəri

2011-12-20T07:55:00.000+04:00




Azərbaycan xalçaçılığında Quba-Şirvan xalçaları arasında “Pirəbədil” çeşnili xalça özünəməxsus yer tutur. Bu çeşnili xalçanın toxunulmasının və Pirəbədil (Pirəbədil kəndi 1930-cu illərə qədər Quba qəzasının Pirəbədil nahiyəsi adlanırdı) adını daşımasının çox maraqlı tarixçəsi var.

Bu barədə bizə məlumat verən Şabran Rayon Tarix Diyarşunaslıq Muzeyinin elmi işçisi Gülnarə Əzimovanın sözlərinə görə, XX əsrin əvvələrində Bakı şəhərində dövlət qulluğunda çalışan Məhəmməd Əfəndiyev (o, Qəzənfər Musabəyovun əmisi olub) 1910-cu ildə Sankt-Peterburqdan Bakı qubernatorunun adına sərgidə nümayiş etdirmək üçün parça üzərində xalça eskızi gətirir: “Həmin çeşnini Məhəmməd Əfəndiyevə verirlər ki, onu Qubaya göndərib xalça toxutdursun. Məhəmməd Əfəndiyev çeşnini Pirəbədilə gətirir, atası Mahmud kişi (Qəzənfər Musabəyovun babası) ilə məsləhətləşir. Diba xanım Musabəyova (Qəzənfər Musabəyovun anası) işdən xəbərdar olanda öz qayınlarının arvadları - Münəvvər, Gülər, Vəsixanım Əfəndiyevalarla həmin xalçanı toxumaq qərarına gəlirlər. Hazırlıq işlərini Diba xanım üzərinə götürür. Xalçanın sapının əyrilməsi, boyanması, bir sözlə, onun hazırlanması bir il çəkir. Həmin xalça 1912-ci ildə Sankt-Peterburqda keçirilən “Xalça simpoziumunda” iştirak edir və qızıl medala layiq görülür. Onu da deyim ki, çeşni ilk dəfə Pirəbədil kəndində toxunduğuna görə “Pirəbədil” adını daşıyır”. “Pirəbədil” xalçasını yerli xalça ustaları “Burma” da adlandırırlar” sözləri ilə söhbətini davam etdirən Gülnarə xanım dedi ki, indi dünyanın əksər ölkələrinin muzeylərində “Pirəbədil” xalçaları saxlanılır. Yeri gəlmişkən, Londonda yaşamış pirəbədilli Hacı Kərim Əhmədov (o, dünyasını dəyişib) deyirdi: “Mən London şəhərində ən böyük muzey olan Viktoriya muzeyinin yaxınlığında yaşayıram. Bu muzeydə müxtəlif vaxtlarda gətirilmiş iki “Pirəbədil” xalçası vardır. Mən həmişə bu xalçalara baxarkən fəxr edirəm ki, ana vətənim Pirəbədil bu xalça sayəsində dünyada tanınır”. Zənnimcə, xalçalarımızın dünyada şöhrət qazanmasının başlıca səbəbi onların milli ənənələrlə bağlı xarakterik cəhətləri, bədi xüsusiyyətləri, texnologiyalarının bənzərsizliyi və bu sənətin orjinal etimologiyasıdır. Bir məsələni də vurğulamaq istərdim. “Pirəbədil” xalçasının adı, şöhrəti şeirlərdə də tərənnüm olunub. Səhv etmirəmsə, tanınmış şairimiz Hüseyn Arif bir şeirində deyirdi: “Çiçi”, “Pirəbədil” dillər əzbəri...” Məlumat üçün bildirək ki, hazırda Şabranda “Pirəbədil xalça” MMC tərəfindən xalçaçılıq inkişaf etdirilməkdədir. Bu müəssisə, sözün həqiqi mənasında, əsl sənət ocağını xatırladır. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41867

Əgər sən mənə qonaq gəlmək fikrinə düşməsən...

2011-12-17T08:07:00.000+04:00




Müasir dövrümüzdə daxili və xarici turistlərin diqqətini təkcə təbiət gözəllikləri ilə cəlb etmək mümkün deyil. Xoşbəxtlikdən qədim Quba bu cəhətdən də öndədir.

Quba ilin bütün fəsillərində qonaq-qaralı olur. Ona görə yox ki, Quba Bakı-Rusiya magistral yolunun üstündədir. Ona görə ki, Qubada qonağı qonaq kimi qarşılamağa və ona qonaq kimi qulluq etməyə şərait var. Qazı, suyu, işığı, bir sözlə, rahatlığı olmayan yerdə qonaq-qara olarmı? Hazırda rayonda onlarla turizm obyekti var. Onların sayı getdikcə artmaqdadır. Son illər rayonun “Cənnət bağı” istirahət zonasında üçmərtəbəli, 67 mənzilli mehmanxana kompleksi, “Aynur” istirahət zonasında ikiotaqlı 6 kottec tikilib istifadəyə verilib, “Şahdağ” mehmanxanası təmir edilib. Afurca, Xaltan, Təngəaltı və Qəcrəş istirahət zonalarında isə müasir tipli turizm infrastrukturları təşkil olunmaqdadır. Üstəlik, bu yerlərə getmək də asanlaşıb. Artıq Qubada Qafqazda analogu olmayan “Rixos otel” turizm kompleksinin tikintisinə də başlanılıb. Əski İqriq kəndində tikilən bu nəhəng turizm obyekti 105 hektar ərazini əhatə edəcək.

Quba ölkəmizin dilbər bölgələrindən biridir. Bu bölgənin sıx meşələri, gur çayları, bumbuz bulaqları insanı vəcdə gətirir. Elə bura üz tutanlar da bu əsrarəngiz gözəlliklərdən söz açırlar. Bu mənada, Quba Ulu Yaradan tərəfindən sanki turizm üçün yaradılıb. Bəli, Quba bu gün də məşhur Afurca şəlaləsi, Təngə dərəsi, dünyadakı bütün kəndlərdən seçilən Xınalığı ilə diqqət mərkəzindədir. Yeri gəlmişkən, onu da qeyd edək ki, bir zamanlar yalnız atla getmək mümkün olan Xınalığa ölkə başçısı İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə asfalt yol çəkilib. İndi turistlər ilin bütün fəsillərində bu tarixi məkana getməkdə heç bir çətinlik çəkmirlər.

Bu diyar əsrlərdən bəri xaricilərin də diqqət mərkəzində olub. XVIII əsrdə yaşamış məşhur fransız yazıçısı Aleksandr Düma bu məkanın əsrarəngiz təbiətinin seyrinə dalıb. Bu füsunkar diyarın təbii möcüzələrindən həzz alan Norveç alimi və səyyahı Tur Heyerdal da onun gözəlliklərini vəsf edib. Bestujev-Marlinski isə Qubadan ayrılarkən belə deyib: “Əlvida, canım Quba! Sən çox gözəlsən, amma əgər sən mənə qonaq gəlmək fikrinə düşməsən, mən sənə, əlbəttə, bir daha qonaq gələcəyəm”.
Bakıdan 168 kilometr aralıda yerləşən Quba şəhərində bu bölgənin tarixi ilə ətraflı məlumat almaq mümkündür. Ölkəmizin məşhur ictimai xadimi, yazıçı və maarifçi Abbasqulu ağa Bakıxanovun ev-muzeyi də buradadır. Azərbaycan tarixinə aid ilk elmi əsər hesab edilən “Gülüstani-İrəm” kitabını A.Bakıxanov məhz bu evdə yazıb.
Quba şəhərindəki Səkinəxanım məscidi, Cümə məscidi, XVI əsrə aid məqbərə, qədim şəhər hamamı kimi tikililər, həmçinin yəhudilərin kompakt halda yaşadıqları Qırmızı Qəsəbə turistlərin maraq göstərdikləri məkanlardır.
Quba xalçaları dünyada da məşhurdur. “Çiçi”, “Pirəbədil”, “Qollu Çiçi”, “Qımıl”, “Cimi”, “Yerfi” və s. xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyirdi. Bu diyara gələnlər də belə xalçalarla çox maraqlanırlar.
Elə ki, yay gəldi, onun Qəçrəş, Balbulaq, Təngəaltı, “Cənnət bağı”, “Uzunmeşə” (”Long forest”) istirahət mərkəzlərində yer tapmaq müşkül məsələyə çevrilir. Quba şəhərindən bir qədər aralıda - Quba-Qəçrəş yolu yayın ən isti, bürkülü günlərində belə adama elə sərinik bəxş edir ki... Qəçrəş kəndi yaxınlığında “Baba ocağı” istirahət guşəsi də turistlərin çox xoşladıqları yerlərdəndir.
Bu diyarın Xəzər dənizi çimərliklərinə, Nabran-Yalama istirahət mərkəzinə və Qusar rayonunun istirahət yerlərinə yaxın olması da mühüm əhəmiyyət kəsb edir və turistlər üçün əlavə maraq yaradır. Buna görə də Bakının və yaxın rayonların sakinləri buraya adətən şəxsi avtomaşınlarında gəlirlər. Qubadan 10-15 dəqiqəyə Qusara, 25-30 dəqiqəyə Nabran istirahət mərkəzinə, oradakı çimərliklərə çatmaq mümkündür.
Bütün bu sadalananlar hələ hamısı deyil. Quba rayonunda turizmin inkişafı üçün perspektivlər böyükdür. Əminəm ki, cari ilin ölkəmizdə “Turizm ili” elan olunması ölkəmizin bu dilbər guşəsinə daha çox turist cəlb edilməsinə təkan verəcək.
Zənnimcə, hazırladığımız bu xüsusi buraxılış da Qubamızın turizm potensialının tanıdılmasında öz sözünü deyəcək.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41785

“İşgüzar insanın hər yerdə çörəyi var”

2011-12-15T07:58:00.000+04:00




Nağaraxana Şamaxının səfalı kəndlərindəndir. Dağlar qoynunda yerləşən bu elin məhsuldar torpaqları, işgüzar insanları var. Kənd beynəlmiləl ailəni xatırladır. Hazırda kənddə 900 nəfər əhali yaşayır. Onların 700 nəfəri azərbaycanlı, qalanları isə rus, ləzgi, yəhudi, malakan və tat millətlərinin nümayəndələridir. Malakanlar o biri millətlərə nisbətən çoxluq təşkil edirlər. Onlar burada təxminən 200 il əvvəl məskunlaşıblar. Kənddə Ağdam və Kəlbəcər rayonlarından olan 24 qaçqın ailəsi də məskunlaşıb. Burada yeni ailə quranlara, əsgərlikdən gələnlərə torpaq sahələri verilir, onların rahatlığı üçün qayğı göstərilir.

Rəsədxanadan qayıdan zaman kənddəki bir neçə sosial obyektə baş çəkdik və sakinlərlə söhbətləşdik. Hər kəs son vaxtlar kənddə aparılan abadlıq işlərindən razı qaldığını söylədi. Bildirdilər ki, bu il qışlamaya da yaxşı hazırlıq görülüb. Hər şeydən əvvəl, işıq və qaz fasiləsiz verilir. Sakinlərin rahatlığı üçün enerjinin fasiləsiz verilməsi çox vacibdir. Bu il kəndlərarası küçələrin bir neçəsində də təmir işləri aparılıb. Sonra Aleksandr Strekalovun xahişi ilə onun qonağı olduq. Çay süfrəsi arxasında onların sosial yaşayışı ilə bağlı söhbət etdik. Aleksandr dedi: - Mən və ailəmin digər üzvləri bu kənddə boya-başa çatmışıq. Azərbaycanlılarla və digər millətlərin nümayəndələri ilə həmişə mehriban olmuşuq. Bir-birimizin xeyir-şərində iştirak etmişik. Birimiz ev tikəndə, bağ becərəndə qonşularımıza kömək etmişik. Ailə şənliklərimizdə də süfrəmizin başında qonşularımızı əyləşdirmişik. Mən traktorçuyam. Uzun illər kolxozda işləmişəm. İndi şəxsi traktorum var. Ailəmin çörəyi üçün müxtəlif işləri görürəm. Oğlum Alekseyin isə su maşını var. Son illər kəndimizdə və onun ətraf ərazilərində müxtəlif istirahət mərkəzləri və xeyli yaraşıqlı şəxsi mülklər tikilib. Oğlum həmin obyektlərə, su xətti çəkilməmiş həyətlərə içməli su daşıyır. Nadya xanım, belə demək olarsa, dövlət qulluqçusu sayılır. Kəndin bəzi kimsəsiz qocalarına gündəlik xidmət edir. Eşitdik ki, bu yaxınlarda ailədə bir nəvə dünyaya gəlib. Körpənin dünyaya gəlişi ailənin sevincini, mehribanlığını daha da artırıb. Aleksandr söhbətin sonunda bildirdi ki, mən öz təcrübəmdən bilirəm ki, zəhmətkeş insanın hər yerdə çörəyi var. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41728

Azərbaycanın ulduzlar evi: dünən və bu gün

2011-12-14T08:05:00.000+04:00

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının elm işləri üzrə direktor müavini, fizika elmləri namizədi Xıdır Mikayılov bizimlə söhbət zamanı bu elm ocağının dünəni, bu günü və alimlərimizin kəşfləri barədə bunları dedi:

- Respublikamızda rəsədxana yaradılması işinə 1927-38-ci illərdə astronomik ekspedisiyaların təşkili ilə start verilib, ancaq sonra müəyyən səbəblərə görə iş dayandırılıb. 1950-ci ildən sonra bu işə yenidən başlanılıb. Rəsədxananın salınması üçün tədqiqatlar Şuşa, Kəlbəcər və Şamaxıda aparılıb. Nəhayət qərara alınıb ki, rəsədxana Şamaxı rayonu ərazisində ( Şamaxı şəhərindən 22 kilometr şimalda) salınsın. Bunun başqa bir önəmi isə Pirqulu dağının Bakıya yaxın olmasıdır. Onu da deyim ki, əvvəl rəsədxananın bu rayonun “Dədəgünəş” adlanan ərazisində salınması da nəzərdə tutulub. Ancaq o yer dəniz səviyyəsindən aşağı olduğu üçün Pirqulu üzərində dayanılıb. Məlumat üçün deyim ki, Pirqulu dağı dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəklikdədir. 1950-ci ilin axırlarında bu ərazidə ilk 20 və 30 sm-lik teleskoplar quraşdırılıb.
Rəsədxana ilk dəfə Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunun nəzdində Astrofizika laboratoriyasını yaradılması ilə fəaliyyət göstərib. Lakin rəsədxananın yaradılması haqqında hökumət qərarı 1959-cu ildə verilib. Bu da Marağa rəsədxanasının yaradılmasının 700 illiyi ilə üst-üstə düşüb. Sonradan müstəqil elm mərkəzi kimi fəaliyyət göstərib. Qurumun ilk rəhbəri akademik Hacıbəy Sultanov olub.
İndiyə kimi burada ayrı-ayrı illərdə müxtəlif ölçülü 5 ədəd ulduz və 2 ədəd günəş teleskopu quraşdırılıb. Həmin teleskoplar 35 santimetrlik, 40 santimetrlik , 60 santimetrlik, 70 santimetrlik və 2 metrlik teleskoplarıdır. 2 metrlik teleskop rəsədxanaya 1964-cu ildə gətirilib və 1966-cı ildə istifadəyə verilib. Almaniya istehsalı olan bu teleskopun güzgüsünün diametri 2 metr, güzgünün çəkisi çərçivə ilə bərabər 3,5 ton, teleskopun öz çəkisi 85 ton, qübbəsinin çəkisi 200 tondur. Müqayisə üçün onu deyim ki, bu teleskopumuz insan gözündən 110 min dəfə çox işıq toplayır. Başqa sözlə, gözümüzlə görə bildiyimiz ən zəif ulduzdan 110 min dəfə zəif ulduzu 2 metrlik teleskop vasitəsilə görmək mümkündür.
Uğurlarımız çoxdur. Amma ən böyüyü və fəxr edəcəyimiz rəsədxananın laboratoriya müdiri Nadir İbrahimovun (1932-77) apardığı ilk tədqiqatlarla bağlıdır. O, 1969-70-ci illərdə 2 metrlik teleskopla Marsın mindən artıq şəklini çəkib. Bununla Nadir İbrahimov dünyada ilk dəfə olaraq Marsın səthinin xəritəsini tərtib edib. Sonralar isə Yupiterin İo peykinin şəkillərini çəkib və həmin şəkillər əsasında peykdə vulkanik proseslər, püskürmələr baş verdiyini söyləyib. Həmin illərdə bu fikir qəbul olunmamışdı. Lakin 1981-82-ci illərdə Amerikanın “Voyacer-1” və “Voyacer-2” planetlərarası kosmik aparatları həmin peykin yaxınlığından keçəndə İo peykinin xeyli şəkillərini çəkmişdi. Həmin şəkillərdən sonra Nadir İbrahimovun 10 il əvvəl irəli sürdüyü ideyaların düzgünlüyü təsdiqini tapdı. Ona görə də Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı alimimizin bu işini yüksək qiymətləndirdi və Marsda xüsusi bir əraziyə İbrahimovun adını verdi. Bu, yer “İbrahimov krateri” adlanır. Onu da qeyd edim ki, rəsədxanamızın gördüyü işlərə görə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı bəzi asteroidlərə Azərbaycanın məşhur elm və sənət xadimlərinin də adlarını vermişdir.
Rəsədxanada “Səma cisimlərinin fizika və dinamikası” elmi istiqaməti üzrə “Ulduz və qalaktikaların kompleks tədqiqi” və “Günəş və Günəş sistemi cisimlərinin fizika və dinamikası” problemlərinə daxil olan 8 mövzu üzrə işlərin yerinə yetirilməsi planlaşdırılmışdır. Rəsədxana dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Bundan əlavə, biz müxtəlif beynəlxalq və daxili qrant layihələrində də iştirak edirik.
Bura dünyada tanınmış elm mərkəzidir. Rəsədxanaya nəinki öz ölkəmizdən, eləcə də xaricdən çoxlu sayda qonaqlar gəlir. Digər tərəfdən elmi uğurlar həm də alimlərə göstərilən qayğıdan da müəyyən qədər asılıdır. Buna görə də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2008-ci ilin 5 sentyabrında və 2009-cu il 21 iyulda verdiyi sərəncamlara əsasən, Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi və əsaslı təmir-tikinti işlərinin aparılması üçün 8 milyon manat pul ayrılıb. Bu məbləğ vasitəsilə alimlərə iki beşmərtəbəli yeni bina tikilib. İnzibati binanın təmiri artıq yekunlaşıb, iki metrlik teleskopun avtomatlaşdırılması və yeni işıq qəbuledicilərinin alınması nəzərdə tutulub. Təmir işləri hələ davam etdirilir. Yəqin ki, bu iş bir ilə başa çatdırılacaq. O zaman burada həm alimlərimizin hərtərəfli tədqiqatları, həm də qonaqların səmanı müşahidə etməsi üçün hər cür şərait olacaq.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41723

Əfsanələr paytaxtı

2011-12-14T07:59:00.000+04:00

Ölkəmizin bütün regionlarında olduğu kimi, qədim İpək Yolunun üstündə yerləşən, tarixi adı bərpa edilən 2300 yaşlı Şabranda da sosial-iqtisadi inkişaf, abadlıq və quruculuq işləri uğurla davam etdirilir, rayonun sosial-iqtisadi inkişaf proqramında nəzərdə tutulmuş tədbirlər müvəffəqiyyətlə həyata keçirilir.

Bu gün rayonun ərazisində dövlət investisiyaları hesabına irimiqyaslı bir neçə layihə yerinə yetirilir ki, bu sırada rayon ərazisində inşası davam edən dövlət əhəmiyyətli “Taxtakörpü” Su Anbarını, tikilən su elektrik stansiyasını xüsusi qeyd etmək olar. Təsadüfi deyil ki, ölkə başçısı İlham Əliyev bu tikintinin əhalinin sosial rifahına yönəldilmiş çox böyük əhəmiyyət daşıyan nəhəng layihələrdən biri adlandırıb. Zənnimizcə, onu Gilgilçay səddinin, yaxud 1600 yaşlı Çıraqqala memarlıq kompleksinin, beş min illik Dərbənd qala-fenomeninin tikinti miqyasları ilə müqayisə etmək olar. Bu mənada onu müasir dövrümüzün əfsanəsi də adlandırmaq olar. Bu isə o deməkdir ki, əfsanələr paytaxtına yeni bir əfsanə də əlavə olunur. Ölkənin regional inkişaf proqramının tərkib hissələrindən biri olan “Taxtakörpü” su anbarının tikintisi həm də rayonun iqtisadi inkişafında, adamların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasında, daimi iş yeri ilə təmin edilməsində müstəsna əhəmiyyətə malikdir.
Son illər Şabranda yeni istifadəyə verilmiş obyektlər - Heydər Əliyev Mərkəzi, Şabran Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, əsaslı təmir olunmuş Şabran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin ərazisində təşkil olunmuş “Açıq səma altında muzey”, Şabran Mədəniyyət Sarayı, Rayon Mərkəzi Xəstəxanası onun hüsnünə daha gözəl çalarlar əlavə edir.
Bu gün Şabranda toxunan xalçalar nəinki ölkəmizdə, həm də xarici dövlətlərdə yaxşı tanınır. “Pirəbədil”, “Qollu Çiçi” və sairə çeşnili xalçalar daha baxımlı və gözəldir. “Çıraqqala” və “Şabran” qoruqları tarixi özlərində yaşatmaqla yanaşı, öz təbii zənginlikləri ilə insanı ovsunlayır. “Qalaaltı” sanatoriyası ona üz tutanlara öz şəfasını əsirgəmir. “Keçi qayası” deyilən yer və ətraf ərazi də turistlər arasında çox məşhurdur. Sıx meşə və sıldırım qayalar arasından axan çay, müalicə əhəmiyyətli kükürdlü su bulaqları hər il yüzlərlə turisti və səyyahı təkrar-təkrar buraya cəlb edir. ”Liman gölü”, bir-birindən gözəl daha 7 dağ gölü ovçuların, səyyahların, turistlərin çox xoşladıqları yerlərdəndir. Rayon ərazisində turistlərin marağına səbəb ola bilən ən qədim yaşayış məskəni sayılan qədim Şabran şəhərinin qalıqlarıdır.
Şabran bu gün unudulmuz sahənin - dəvəçiliyi də inkişaf etdirir. Artıq bu gün rayonda üzümçülük də sürətlə inkişaf edir.
Təbii ki, bütün bu inkişafda Şabran Rayon İcra Hakimiyyətini başçısı Novruz Novruzovun xidmətləri danılmazdır.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41859

Gəncədə məşhur bir tar ustası yaşayır...

2011-12-13T08:04:00.000+04:00

Onun haqqında bir vaxtlar dövrü mətbuat çox yazıb, işini tərifləyib, “O, anadan yalnız bu sənət üçün doğulub” deyiblər. Əlləri cansız ağac parçalarının üstündə gəzdikcə onlar sanki canlanıblar. Ona görə də məhəbbətlə adını gah usta, gah da həkim çağıraraq, işini məşhur cərrahlarla müqayisə ediblər. Əslində “onun işi həkim sənətindən daha məsuliyyətlidir” desək, səhv etmərik. Çünki o, qədimlərdən günümüzə qədər gəlib çıxan sənət nümunəsini yaşadır.

Söhbət nəinki Gəncədə, həm də respublikamızda yaxşı tanınan məşhur tar ustası 82 yaşlı Abbas Verdiyevdən gedir. Sözün düzü, illər əvvəl hansısa mətbu orqandan “əlləri qızıla bərabər” gəncəli məşhur tar ustası haqqında təsirli bir yazı oxumuşdum. Ancaq onun adı və soyadını unutmuşdum. İş elə gətirdi ki, Gəncədə ezamiyyətdə olarkən qəzetimizin bölgə təmsilçisi Ceyhun Vəliyev məşhur tar ustası Abbas Verdiyev haqqında danışaraq: “Nəinki Azərbaycandan, hətta qonşu ölkələrdən belə, onun yanına tar düzəltdirməyə və ya təmir etdirməyə gəlirlər. Düzəltdiyi tarlar əldən-ələ gəzir. Həm də yaxşı tar çalmağı var. Onunla görüşüb söhbət etsək pis olmaz”,-dedi. Məmnuniyyətlə razılaşdım. Abbas Verdiyevlə görüşüb, ona məqsədimizi bildirəndə o, təvazökarlıqla: “O qədər yazası adamlar var ki... Mən qeyri-adi heç bir iş görməmişəm. Sadəcə olaraq, sənətimi sevmişəm”, - dedi və sonra da dərhal Nizami Gəncəvinin məşhur şeirindən bu misraları xatırlatdı:
Kamil bir palançı olsa da insan,
Yaxşıdır yarımçıq papaqçılıqdan.
Amma çətinliklə də olsa, onu özü və sənəti barədə danışmağa razı sala bilirik. O bu sənətə necə gəlməsi haqqında şirin-şirin danışır, danışdıqca sanki keçmişini yenidən yaşayırdı. Çünki insan həyatının ən şirin anları onun dünəni, keçmişi ilə bağlıdır. Keçmişsə ona görə şirindir ki, geri qayıtmayacaq, o günləri yenidən yaşaya bilməyəcəksən.
Yaxşısı budur, Abbas kişiyə qulaq asaq:
- Əslimiz İrandandır. Dədə-babalarım nəsillikcə tara bağlı adamlar olublar, həm tar çalıblar, həm də düzəldiblər. Atam həm yaxşı tar çalır, həm də təmir edirdi. Məndə də tara həvəsi atam oyadıb. Onun tövsiyəsi ilə 1938-ci ildə Gəncədə tar sinfinə getdim və o vaxt az-çox tar çalmağı öyrəndim. Amma sonra müəyyən səbəblərdən təhsilimi davam etdirə bilmədim. Evdə hərdən atamın tarını dilləndirərək mənə qulaq asanları kövrəldirdim. Deyirdilər ki, tarı az qala ağladırsan və nahaq bu sənətlə ciddi məşğul olmursan. Hər dəfə də özümə söz verirdim ki, bu sənətlə ciddi məşğul olacağam. Amma taledir də, adam bilmir sabah başına nə gələcək. Müharibə başladı və bununla da bu sənətlə ciddi məşğul ola bilmədim.
Bu yerdə Abbas kişi nəyisə xatırlayaraq kövrəlir və bir müddət danışa bilmir. Sonra Bakıya gedərək Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna qəbul olunduğundan danışır. O, Bakıda kirayədə qaldığı evin qonşuluğunda tar təmir edən bir emalatxananın olduğunu və hərdən ora getdiyini söyləyir:
- Tar təmir edən usta əslən Şəkidən olan Əsəd adlı yaşlı bir adam idi. O, tara həvəsimi görüb mənə dərsdən boş vaxtlarımda yanına gəlməyimi və bu sənətin sirlərini öyrənməyi təklif etdi. Mənsə, boş vaxtlarımda özümü saxlamaq üçün günəmuzd işlədiyimi bildirdim. O dedi ki, axşam yeməyini bizdə yeyərsən, amma gəl, bu sənəti sənə öyrədim, peşman olmazsan. Sənətkarın həmişə bir tikə çörəyi olacaq. Onunla razılaşdım və bir il ərzində həm ondan tar düzlətməyi, təmir etməyi öyrəndim, həm də axşam yeməyini onlarda yedim. Bir ildən sonra iş elə gətirdi ki, ailə vəziyyətimlə bağlı qiyabi şöbəyə keçərək, Gəncəyə qayıtmalı oldum. Usta Əsəd ilə xudahafizləşərkən, o, şirin şəkili ləhcəsi ilə dedi ki, oğlum bu sənəti sev, onu davam etdir, o sənə hələ çox lazım olacaq, çox yerdə əlindən tutacaq, harayına çatacaq. Gəncəyə qayıtdıqdan sonra ticarətlə məşğul olmağa başlasam da, ustamın dediklərini unutmadım və bu sənəti də davam etdirdim. Əvvəl elə zənn edirdim ki, boş vaxtlarımda bir-iki tanışın tarını təmir etməyim, kimlərəsə tar düzəltməyim ötəri həvəs olacaq. O vaxt Gəncədə yaxşı tar təmir edən ustalar az deyildi. Ancaq nə üçünsə tar təmir etdirməyə hamı mənim yanıma gəlirdi. Bu da sözün düzü, mənə bir az qəribə görünürdü. Əvvəl elə bilirdim ki, tarı ucuz təmir edirəm. Amma sonra gördüm nəinki Gəncədən, həm də Bakıdan belə, məşhur sənətçilər öz tarlarını təmir etdirmək və ya tar düzəltdirmək üçün yanıma gəlirlər. Yalnız onda anladım ki, səbəb heç də tarı ucuz təmir etməyimdə deyil, əllərimdə imiş. Onda rəhmətlik Əsəd kişinin haqqımda səhv etmədiyini və onun bu sənəti mənə dərindən öyrətməklə nə qədər haqlı olduğunu anladım. Mənə bu sənəti öyrətdiyi üçün Əsəd kişiyə və onun yeddi arxa dönəninə həmişə rəhmət oxuyuram.
Abbas kişi deyir ki, vaxtilə Azərbaycanın ən məşhur tar çalanları öz tarlarını təmir etdirmək üçün ona müraciət ediblər və həmişə də gördüyü işlərdən razı qalıblar.
Yeri gəlmişkən, onu da deyək ki, Abbas kişi məşhur tar ustası kimi mətbuatın da diqqətini cəlb edib. Belə ki, 1974-cü ildə “Qobustan” incəsənət toplusunun 3-cü sayında Abbas Verdiyev haqqında “Oxu tar” adlı böyük bir yazı gedib . Bu yazıda Abbas Verdiyev məşhur tarzən Sadıqcanın layiqli davamçısı adlandırılıb. Bundan əlavə, “Kirovabad kommunisti” qəzetində “Tar həkimi” (24 avqust, 1971-ci il), “Gəncəbasar”da “Oxu tar” (3-9 sentyabr, 2005-ci il) yazıları da Abbas ustaya həsr olunub. Həmçinin “Gəncə” jurnalında da (2005-ci il, say 2) usta Abbas haqqında geniş yazı gedib. Usta Abbasın vaxtilə şagirdləri də çox olub. Ancaq son illərdə bu sənətə maraq azaldığından, onlar sona kimi bu peşənin layiqli davamçısı ola bilməyiblər.
Ona görə də 82 yaşlı usta həzin səslə: “Məndən sonra Gəncədə tar ustası olmayacağını düşünəndə, tüstüm başımdan çıxır. Kaş ki, bu sənəti davam etdirənlər tapılaydı. Çünki tar bizim ruhumuzdur, ruhsuz bədən isə heç kimə lazım deyil”, - deyir.
Biz usta Abbasa uğurlar diləyərək onun yanından ayrılırıq. Arxamızca o: “Bir də gəlin, məni unutmayın”, - deyir...
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41776

Qədim tarixi yaşadan Ağdaş

2011-12-09T08:09:00.000+04:00








Artıq iki ildir ki, “Zaman-Azərbaycan” qəzetinin Ağdaş bölgəsi üzrə təmsilçisiyəm. Ağdaşa ilk gəldiyim gün tanışlıq məqsədi ilə rayonu gəzməyə başlamışdım və bu gəzinti zamanı tarixi qədimlərə dayanan çoxlu binalar görmüşdüm. Bu məndə belə bir təəssürat oyatmışdı ki, Ağdaş tarixlərdən bu yana gəlmiş qədimliyini qoruyan Azərbaycan məskənlərindən biridir.

Qədimlikdən söz düşmüşkən, Ağdaşda maarifçiliyin inkişafından danışmamaq qeyri-mümkündür. Azərbaycanda açılan ilk dünyəvi təhsil ocaqlarından biri də 25 oktyabr 1882-ci ildə Ağdaşda görkəmli maarifçi Süleyman Qayıbov tərəfindən əsası qoyulan “Rus-tatar” məktəbi olmuşdur. O dövrdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bu tipli 3 məktəbdən birinin məhz Ağdaşda açılması heç də təsadüfi deyildir. Çünki ondan əvvəl Ağdaşda yaxşı təhsil bazasına malik 20-yə qədər mədrəsə fəaliyyət göstərirdi. XX əsrin əvvəlində Ağdaşda “Nəşri-Maarif” cəmiyyəti, qiraətxana, “Səadət” qızlar məktəbi, “Darülirfan”, “Ruşdiyyə” kimi tədris ocaqları fəaliyyət göstərirdi. Bu məktəbdə Muxtar Əfəndizadə, Hədiyyə xanım Məmmədzadə, Həsən Əfəndiyev kimi maarifçi ziyalılar çalışırdılar. “Ağdaş mədəniyyəti və incəsənəti də dərin köklərə malikdir. 10 aprel 1908-ci ildə Zülfüqar Hacıbəyovun yaxından iştirakı ilə Rəşid bəy Əfəndiyevin “Qan ocağı” adlı əsəri ilə fəaliyyətə başlayan Ağdaş teatrı rayonun mədəni həyatında böyük rol oynamışdır. 1940-cı ildə bu rayondan deputat seçilmiş görkəmli Azərbaycan şairi S.Vurğunun təşəbbüsü ilə Ağdaş teatrına Dövlət Dram Teatrı statusu verilmiş, teatrın səhnəsində “Leyli və Məcnun”, “Əsli və Kərəm”, “O olmasın, bu olsun,” “Arşın mal alan” kimi klassik əsərlər oynanılmışdır. 1936-cı ildə Əhməd Ağdamskinin rəhbərliyi altında Ağdaşda ilk 7 illik musiqi məktəbi açılır. Habil Əliyev, Munis Şərifov, Ramiz Hacıyev kimi tanınmış musiqiçilər bu məktəbin məzunları olmuşlar Qədim tarixə malik Ağdaş rayonunda hal-hazırda da maarifçilik ənənələri qorunub saxlanılır. Rayonda təhsil infrastrukturunun müasirləşdirilməsi, yeni məktəblərin tikintisi, habelə bu sahədə maddi-texniki bazanın yeniləşdirilməsi tədbirləri daim xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır. Görülmüş işlərə misal olaraq, qeyd etmək istəyirəm ki, son illər ərzində Aşağı Nemətabad kənd orta məktəbi əsaslı təmir edilib. Qəribli, Ovçulu, Abad və Şordəhnə kəndlərində yeni məktəb binalarının tikintisinə, habelə Ağdaş şəhər S.Vurğun adına 1 nömrəli orta məktəbinin və 11 nömrəli uşaq bağçasının əsaslı təmirinə başlanılıb. Ağdaş şəhər S.Vurğun adına 1 nömrəli orta məktəbinin əsaslı təmiri hazırda başa çatdırılıb və məktəb kollektivin istifadəsinə verilmək üzrədir. Dərin köklərə malik Ağdaş mədəniyyəti və incəsənətinin qorunub saxlanlması da diqqətdən kənarda qalmayıb. Dövlət Proqramı əsasında yeni mədəniyyət obyektlərinin tikintisi, tarix-mədəniyyət abidələrinin bərpası tədbirlərinin icrası 2010-2013-cü illərdə nəzərdə tutulub. Tədbirin əsas icraçısı Mədəniyyət və Turizm Nazirliyidir. Bununla bağlı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən Ağdaş Musiqi Məktəbi tikilib, lazımi inventar-avadanlıqlarla təchiz edilib və 2009-cu ildə istifadəyə verilib. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 3 mart 2009-cu il tarixli məktubunda rayonda Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi və Rəsm Qalereyası üçün yeni binaların tikintisinin və XIX əsrə aid Qarabəy karvansarayının bərpasının 2012-2013-cü illərdə nəzərdə tutulduğu bildirilib. Sonda onu demək istəyirəm ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı dövlət proqramları çərçivəsində həyata keçirilən kompleks tədbirlər nəticəsində Ağdaş müasir və abad şəhərə çevrilib. Sistemli şəkildə, yüksək zövqlə gerçəkləşdirilən abadlaşdırma, tikinti, quruculuq tədbirləri bütövlükdə rayonun görkəmini dəyişib. Görülən işlər uzun illər doğma rayonlarını abad və müasir görmək istəyən sadə ağdaşlıların da ürəyincədir. v.nebiyev@zaman.az http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41822

Tarixi müqəddəs torpağım-daşım, Bu günüm, sabahım, mənim Ağdaşım

2011-12-07T08:10:00.000+04:00

Dünyanın ömür ölçəni öz işindədir. Günlər aya, aylar isə illərə çevrilir. Bax beləcə illər bizi səssiz- səmirsiz dünənimizdən sabahımıza aparır. Ömür hiss etdirmədən gəlib-keçir, arxaya boylanırıq bizə qalan yalnız xoş əməllər, yaxşı işlərdir. Ağdaşın da tarixinə boylananda dəyərli əməllərlə, qəhrəmanlıqlarla zəngin səhifələr bir- birini əvəz edir.

Ağdaş dünyanın özü qədər qədim olan Odlar yurdunun ən “qoca” yaşayış məskənlərindən biridir. Ağdaş-ərəş bölgəsi ta qədimlərdən orta əsrlərdən keçərək bu günümüzə körpülənib. Bu yolda neçə-neçə tarixi şəxsiyyətlərin hərəsi bir iz qoyub. Ərazisindən iki böyük çayın Kür və Türyançayın keçdiyi Ağdaşın hər daşı qoynunda çox sirləri saxlayan bir tarixdir. Burada ziyarətgahların çoxluğuda onun qədimliyindən xəbər verir. Ağdaşlıların “Veyis baba” adlandırdıqları ziyarətgahda peyğəmbərimizin yaxın silahdaşı Üveysi-əl Qəraninin məzarının olmasıda bu baxımdan səciyyəvidir. Onun VII əsrdə bura gəlməsinə və Xınaqlıq kəndində dəfn edilməsinə hamının möhkəm inamı vardır. XX əsrin ilk illərində Ağdaşda 30-dan çox karvansara və məscidin olması da onun tarixinin qədim qaynaqlardan başladığına dəlalət edir. Ərazisindən dəmir yolunun Yevlax, Qəbələ, Şəki, Zaqatala və Gürcüstana gedən yolların keçməsi burada ticarətin inkişafına güclü təsir göstərmişdir. Qafqaz pambıqçılarının I-ci qurultayının Ağdaşda keçirilməsidə iqtisadiyyatının inkişafından xəbər verir.
Ağdaş bərəkətli torpağı, meyvə bağçası ilə də məşhurdur. “İstanbul” və “Ərəş” alçası Ağdaşa məxsusdur. Ətirli heyva bağları isə dillər əzbəridir. Ağdaş dedikdə XX əsr ədəbiyyatımızın görkəmli nümayəndələri Maqsud Şeyxzadə, Fikrət Qoca, elm xadimlərimiz Bürhan Kərimov, Bəkir Nəbiyev musiqi və teatr həyatında kaman ustası Habil Əliyev, rejissor və aktyor Lütvi Məmmədbəyov yada düşür. Şirvan ellərinin ulu, qədim diyarı olan Ağdaşın çoxdur belə say-seçmə oğulları. Qələmə alsaq böyük siyahı alınar. Təbiəti kimi insanları da sərvətidir bizim Ağdaşın. Şairdə yaxşı deyib:
“Tarixi müqəddəs torpağım-daşım,
Bu günüm-sabahım, mənim Ağdaşım”.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41818

“Dəvələr ədəbli oturuşları ilə digər heyvanlardan fərqlənirlər”

2011-12-07T07:57:00.000+04:00

Şabran rayonu qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Bu məkan tarixin müxtəlif dövrlərində səyyah və tacirlərin məskəni olub, karvan yolu kimi bir anlayışı özündə əks etdirib. Bəlkə də rayonun adının Dəvəçi adlandırılması bu tarixi faktla bağlı olub. (Qeyd edək ki, ötən ilin martından etibarən rayonun adı Şabran adı ilə əvəzlənib).

Hazırda rayonunun dənizkənarı Udulu kəndində dəvəçilik təsərrüfatı da fəaliyyət göstərir. Uduluda həmsöhbət olduğumuz dəvəçi Həsən Əliyevin (Həsən Əliyev 3 ildir ki, atası Təhmirazla birgə dəvələrin qayğısına qalır) sözlərinə görə, 1957-ci ildən 2008-ci ilə qədər bu rayonda kimsə dəvəçiliklə məşğul olmayıb: “3 il öncə rayonda bu sahənin inkişafı gündəmə gətirilib. Belə ki, 17 mart 2008-ci ildə rayon rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə Salyan rayonundan Şabrana 2 dəvə gətirilib. Hazırda onların sayı 9-dur”.
Dəvəni digər heyvanlarla müqayisə edən Həsən bəy dedi ki, dəvələr olduqca sadiq heyvanlardır. Hətta öz sahiblərindən başqa kimsəni qəbul etmirlər. Dəvə özünü müdafiə etməyi bacaran, özünü qidalandıran heyvandır”. Dəvənin çox kinli olduğunu bildirən həmsöhbətimiz onun zəif yerinin qulağı olduğunu qeyd etdi: “Onu da deyim ki, dəvələr çox ədəbli oturuşları ilə digər heyvanlardan fərqlənirlər. Belə ki, onlar üzləri qibləyə, həm də dairəvi otururlar. Balalarını da dairənin içərisində saxlayırlar. Bu isə hər şeydən əvvəl, onları kənar təsirlərdən qorumağa xidmət edir.”
Məlumat üçün qeyd edək ki, dəvələrin saxlanıldığı məkan rayon mərkəzinin 25-30 kilometrliyində - dəniz kənarındadır. Həsən bəyin sözlərinə görə, Dəvəçi dəvə saxlamaq üçün əlverişli iqlimə malikdir: “Digər heyvanlarla müqayisədə dəvənin ayaqlaının altı ətdəndir, daşlıq yerlərdə çox çətinlik və narahatlıqla yeriyir. Daha çox tikanlı otlar - dəvətikanı, qanqal yeyirlər”. O, dəvə südündən də söz açdı: “Dəvə südü tibbi nöqteyi-nəzərdən insan sağlamlığı üçün faydalıdır. Astma, bronxit, ümumiyyətlə, ağciyər xəstəliklərinin dərmanıdır. Dəvə südü üçün də bizə çoxlu müraciətlər olur. Çalışırıq ki, onları nagüman qoymayaq. Bu heyvanın yunundan da istifadə olunur. O ki qaldı ətinə... Dəvələrin sayı az olduğuna görə onları kəsmirik. Lakin məlumat üçün deyim ki, bir dəvənin təxminən 300 kiloqram əti olur”. O, rayona daha bir neçə dəvənin gətirilməsinin planlaşdırılıdığını bildirdi.
Dəvələri “Mıxı”, “Gözəl”, “Nərdəvə” adları ilə çağırdığını söyləyən Həsən bəy dəvələrə tamaşa etməyin maraqlı olduğunu söyləməklə yanaşı, bu sözləri də əlavə etdi: “Amma bu işlə məşğul olmaq insandan səbir tələb edir”. “Buna rəğmən, artıq bu iş mənim sevimli məşğuliyyətimə çevrilib”, - deyən Həsən bəy söhbətinin sonunda insanların dəvələrə olan marağından danışdı: “İlk dəfə rayonumuza dəvələr gətiriləndə onlara tamaşa etməyə xeyli adam gəlmişdi. Elə indi də onlara baxmağa gələnlər var. Yay aylarında isə belə tamaşaçılarımızın sayı daha çox olur”.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41869

Cümə məscidi Heydər Əliyev Fondunun maliyyə dəstəyi ilə yenidən qurulur

2011-12-06T08:11:00.000+04:00




Məlumat üçün deyək ki, məscid Hicri 123-cü, miladi 744-cü ildə inşa olunub. Xarici görünüşü və əzəməti ilə Şirvanda ən böyük məsciddir.

Məscidin yaşı çox olduğu üçün binanın XIII-XIV əsrdə başına çox bəlalar gəlib. Müharibələr, zəlzələlər binanın görünüşündə izlər buraxıb. Bunlardan əlavə, məscid dəfələrlə ermənilərtərəfindən yandırılıb. 1918-ci il 31 mart Şamaxı soyqrımı zamanı ermənilər məscidin içində sığınacaq tapmış 5000-dən çox körpə, uşaq, qadın, yaşlı insanı diri-diri yandırıblar. Bu da məscidin içərisində əyani şəkildə görünür. 1918-ci ilin sonlarında əslən şamaxılı olan arxitektor Zivərbəy Əhmədbəyov, inşaat mühəndisi polyak Pluşkovla bərabər məscidi yenidən bərpa etməyə çalışıb. Lakin həmin dövrdə bir çox Azərbaycan ziyalıları kimi, Z. Əhmədbəyov da həbs edilib. Ancaq Pluşkov məscidin təmirini başa çatdıra bilib. Sovet dönəmində dinə qadağa qoyulduğu üçün məscidin fəaliyyəti dayandırılıb. Lakin 1980-ci ildə mərhum prezidentimiz Heydər Əliyev məscid binasını Şirvan muzeyi adına bərpa etdirib və məscid kimi əhalinin istifadəsinə verdirib. 2009-cu ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı, Heydər Əliyev Fondunun maliyyə dəstəyi ilə Şamaxı Cümə məscidi yenidən əsaslı şəkildə tikilir və bərpa edilir. Bərpa zamanı əvvəlki məsciddəki ornamentlərdən maksimum dərəcədə istifadə olunur. Məsciddə yeni 36 metr hündürlükdə iki ədəd minarə də inşa olunub. Artıq əsas işlər yekunlaşıb. Məscidin divarlarına dini kəlamlar yazıldıqdan sonra bərpa işləri başa çatdırılacaq. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41729

“Çıraqqala”- tariximizin daş yaddaşı

2011-12-05T07:54:00.000+04:00




Çıraqqala V-VI əsrlərdən günümüzə gəlib çatan ölkəmizin ümumdünya əhəmiyyətli nadir yerüstü abidələrindən biridir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin 23 iyun 2003- cü il tarixli sərəncamı ilə “Çıraqqala” Tarixi Memarlıq Qoruğu elan olunub. Qoruğun fond müdiri Əfruz Fərzəliyeva son illər burada görülən işlər barədə də ətraflı məlumat verdi.

Həmsöhbətimiz əvvəlcə “Çıraqqala”dan söz açdı: “Çıraqqala”nın yerləşdiyi möhtəşəm Gilgilçay səddi, bəzi mənbələrə görə, məşhur Çin səddindən sonra dünyada ikinci nəhəng müdafiə istehkamıdır. Bu sədd faktiki olaraq şimaldan cənuba keçilməsi mümkün olan bütün yolları bağlayır. Səddin üzərində hər 32,5 metrdən bir bürc və ya qüllə ucaldılıb. Səddə ən böyük bürcün hündürlüyü 14,7, eni isə 7,2 metrdir. Divarlar və bürclər əsasən bişmış və çiy kərpicdən hörülüb. Hündürlüyü təxminən 150 metr olan sıldırım qayanın zirvəsində ucalan Çıraqqala memarlıq baxımından nadir sənət incisidir. Çıraqqala mərkəzi qala da daxil olmaqla 17 bürcdən ibarət düzbucaqlı formasındadır. Nə yazıq ki, bu tarixi abidə uzun müddət baxımsız qalıb”. Əfruz Fərzəliyevanın sözlərinə görə, son illər qoruğun mühafizəsi və təbliği sahəsində müəyyən işlər görülür. Belə ki, 2010-cu ildə “Çıraqqala” tarixi abidələr kompleksi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeçiliyinə verilib: “Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi işimizi günün tələbləri səviyyəsində təşkil etmək məqsədi ilə qoruğumuzu minik avtomobili, kompyuterlər, printer, kserkslə təmin edib. Bu istiqamətdə görülən bu kimi işlər bizim məsuliyyətmizi birə-on artırıb. Odur ki, biz də bu unikal sənət əsərinin gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün əlimizdən gələni əsirgəmirik. Belə ki, başqa muzey və qoruqların təcrübəsindən bəhrələnməklə işimizi günü tələbləri səviyyəsində qurmağa çalışırıq. Daxili imkanlardan yararlanaraq, buklet çap etdirmişik, “Qoruq Muzeyin Dostları” Birliyini formalaşdırmışıq. Fond materiallarını zənginləşdirmək məqsədilə qalaətrafı kəndlərin sakinləri ilə söhbətlər edir, əldə etdiyimiz eksponatları ofis otağımızda cəmləşdiririk. (Hələlik muzey otağımız yoxdur). Qoruq əməkdaşları qoruğa gələn turistlərin də siyahısını aparırırlar. Onların arzu və təkliflərıni toplayırlar. Əməkdaşlarımız fond materialları əsasında sərgilər təşkil edir, foto-albomlar düzəldirlər. Əməkdaşlarımız qoruqboyu - Gilgilçay səddi də daxil olmaqla ekskursiya mətni hazırlayıblar. Bu mətnə əsasən turustlərə qala barədə dolğun məlumatlar verilir. Hər il burada müxtəlif tədbirlər təşkil edilir. Bir sözlə, “Çıraqqala” həmişə diqqət mərkəzindədir. Çalışırıq və çalışacağıq ki, ata babalarımızın bizə qoyub getdiyi daş yaddaşımızı əbədi qoruyub saxlayaq”. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41865

Bir şiirin hikayesi: Neler olur dünyamızda

2011-11-26T06:59:00.000+04:00

Qurtarsa müharibələr,
Gəlsə sevinc, getsə kədər,
Dost olsa bütün ölkələr
Nələr olar dünyamızda.

Bu misralar Rəşid Ramazanovun “Nələr olar dünyamızda” şerinin bir bəndindəndir. Rəşad bu şeri yazanda onun cəmi 12 yaşı olub. İndi Rəşidin 19 yaşı var və o, Qafqaz Universitetinin 1-ci kurs tələbəsidir. Amma özünün də dediyi kimi, 3 bənddən ibarət bu şer onun həyatını kökündən dəyişib. Baş verən bu hadisələr doğurdan da həm Rəşidə, həm də onun ailəsi üçün gözlənilməz olub. Doğrudan da nələr olur dünyamızda?

Hər şey doğrudan da balaca Rəşidin “Nələr olar dünyamızda” şerindən başlayıb. Daha doğrusu, Azercellin 2004-cü ilin dekabr ayında uşaqlar arasında elan etdiyi “DE!” şer və hekayə müsabiqəsindən başlayıb.

Qeyd edək ki, “DE!” layihəsinin əsas məqsədi istedadlı uşaqları üzə çıxarmaq idi. Bu məqsədə nail olmaq üçün Azercell bütün bölgələrdən olan uşaqların iştirakını təmin etdi. Ona görə də ölkəmizin hansı bölgəsində, ailədə və yaxud internatda yaşamasından asılı olmayaraq, bütün uşaqlara bu müsabiqədə iştirak etmək üçün lazımi şərait yaradıldı. Belə ki, “Azercell Telekom” respublikamızın 19 müxtəlif bölgəsinin 64 uşaq evləri və internat məktəblərində, eləcə də “Azercell Ekspres” ofislərində xüsusi qutular yerləşdirmişdi. Uşaqlar isə sanki bunu gözləyirdi. Onlar kövrək qəlblərindən süzülən sözləri kağıza köçürərək qutulara atırdılar. Müsabiqəyə 2 min nəfərdən çox uşaq qoşulmuşdu, öz əsərlərini göndərmişdilər. Onların içində Rəşidin da şeri var idi.

Müsabiqəyə yekun vurmaq üçün bir il vaxt tələb olundu. Axı əsərlərin sayı çox idi. Münsiflər heyəti onları oxuyub qiymətləndirməli idi. Rəşid və onun ailəsi bəlkə də artıq bu şeri unutmuşdular. Onlar öz gündəlik həyatları və qayğıları ilə yaşayırdılar. Amma bir gün onların qapısı döyüldü. Bunlar Azercellin əməkdaşları idi. Xoş xəbərlə gəlmişdilər. Rəşidin şeri öz yaş qrupu üzrə 3-cü yerə layiq görülmüşdü. İndi isə onun valideynlərindən Rəşidin şerinin “De!” kitabında dərc olunmasına razılıq istəyirdilər. Yaşın nə fərqi var ki, axı o müəllifdir, onun müəlliflik hüququ var. Valideynləri təbii ki, öz razılıqlarını verdilər. Gələn əməkdaşlar həmçinin Rəşidi 10 yanvar 2006-cı ildə “DE!” kitabının təqdimatına dəvət etdilər. Təqdimatda ona həm kitab, həm də ev kompüteri hədiyyə edildi.

Rəşid məktəbdə həmişə yaxşı oxuyurdu, əlaçı idi. Amma bütün bunlardan sonra daha da həvəslənmişdi və oxuyub-çalışmağa eşqi daha da artmışdı. Altıncı sinif şagirdi özünü bir daha sınamaq qərarına gəldi. Sınadı və yenə də uğur qazandı. O, Bakı özəl Türk Liseyinin Dədə Qorqud filialına yüksək balla qəbul oldu. Rəşid yüksək bal toplasa da təhsil haqqını ödəmək imkanı yox idi. Qeyd edək ki, onun atası Sahib bəy “Qaya” mətbuat firmasının əməkdaşı, anası Sevinc xanım isə orta məktəb müəlliməsidir. Onlar xeyli düşündükdən sonra “Azercell”ə müraciət etmək qərarına gəldilər və yanılmadılar. Azercell istedadlı Rəşidə hə dedi. Onun 5 illik təhsil xərclərini şirkət öz üzərinə götürdü. Rəşid da borclu qalmadı. Hər dərs ilinin sonunda öz qiymət cədvəlini şirkətə təqdim edirdi. Qiymət cədvəlində isə necə deyərlər, bir qiymət var idi, o da “5”. Deməli, hər şey qaydasında idi.

Rəşid liseydən sonra daha bir uğura imza atdı. O, ötən il 675 balla Qafqaz Universitetinin ingilis dilli “Kompüter Mühəndislik” ixtisasına qəbul oldu. Rəşid qış imtahanlarına da əla qiymətlə yekun vurdu. O, əlaçıdır. Yüksək bal topladığı və əlaçı olduğuna görə təhsil haqqından azaddır. Həm də Prezident təqaüdçüsüdür.

Rəşid öz uğurlarını bundan sonra da davam etdirəcəyini deyir. Çünki həyat dayanmır, davam edir və insanı müxtəlif sınaqlara çəkir. Rəşid deyir ki, kimsə ona belə bir əhvalat danışsaydı, ona heç vaxt inanmazdı. O, Azercellin bu addımını öz gələcəyinə bir sərmayə kimi qiymətləndirir. Özü də, təəccüblə soruşur: “Axı bu bir rabitə şirkətidir. Mənə dəstək verməkdə isə heç bir maddi marağı, mənfəəti yoxdur!?” Sonra fikirləşib deyir: “Yəqin bölüşür. Ətrafa, insanlara dəstək verir ki, onlar da başqasına bunu etsinlər. İndi mən də bu haqda çox fikirləşirəm. Gərək uğurlarımı davam etdirim ki, mən də insanlara dəstək verə bilim. Əlbəttə, dəstək dedikdə mən maddi dəstəyi nəzərdə tutmuram”.

Rəşid Ramazanov artıq Qafqaz Universitetinin 1 kursunu bitirir. Amma onun Azercellə əlaqələri itməyib. O, yayda bu şirkətdə praktika keçəcək. Axı Rəşid, Universiteti bitirdikdən sonra Azercelldə çalışmaq istəyir.

http://lent.az/new/xeber_70190_Bir_%C5%9Ferin_hekay%C9%99si_-_FOTO
http://www.sherg.az/2011/06/30/get=38885

Bu gün Bakû’ye kar yağıyor anne!

2011-11-24T10:50:00.000+04:00

Bugün, Bakü'ye kar yağıyor anne! Melek kana-dından tüyler saflığında, ana kalbinden hisler aklığında yağıyor. Bembeyaz kelebekler uçuşuyor başlarımızın üstünde, titrek nağmeler duyuluyor seslerimizin ötesinde.

Bu gün, hiç bulandırmadığın billur sevgin, asla toz kondurmadığın pak hislerin dolaşıyor hayâllerimde anne. Bir an, sesimi soluğumu, beyaz sessizliğe gömü-yor; hep içine hapsettiğin titrek nağmelerinin fısıltısını dinliyorum. Bu gün, Bakü'ye kar yağıyor anne! Bir nefeslik “kar şiirlerini” okuyorum; bir seyirlik kar re-simlerini süzüyorum. Kâh “Kar Musikileri” ile tarihten ince bir yaprak çeviriyorum; kâh bembeyaz tabiatın simasına çekilmiş “hatt-ı nurani” ile kendimden geçi-yorum. Bu gün, hep sakladığın çeşm - i giryânın sızıyor dörtlüğüme; yarım asırlık ıstırabın siniyor düşlerime...

Bu gün, Bakü'ye kar yağıyor anne! Bir an, boş avuç-larımı, binlerce dilden dökülen sırlı bir duayla doldu-ruyor; bir an, sığ duygularımı, aşk u şevkten divane pervanelere dönen nurlu bir koroyla doyuruyorum.

Bu gün, gecelerin gizemli semasına ulaşan avuç avuç dualarına bir daha “âmin” diyorum anne. Bu gün, seherlerin bâd - ı sabâsına karışan coşkun hissiyatına kucak açıyorum.

Bu gün, Bakü'ye kar yağıyor anne! Şafak erken söktü; şehir, bembeyaz bir libasa büründü; çoluk çocu-ğun yüzü güldü. Kar, tebessümler yağdırıyor dört bir köşeye; gamzeler çakıyor her bir zerreye.

Bu gün, için ağlasa da hep gülen yüzünü, yüzünden hiç esirgemediğin tebessümünü seyrediyorum anne. Okuduğum her satıra, attığım her adıma çakan gam-zeni seziyorum. Gülücüğün olmayınca, gurbetlerin, bu kadar güzel olmayacağını; mesafelerin, bu kadar kolay aşılmayacağını hissediyorum.

Bu gün, Bakü'ye kar yağıyor anne! Bir Kerem eliyle, bahar çiçekleri misâli saçılıyor üzerimize... Sema, cö-mertlerden cömert bir matbâha; arz, bembeyaz bir sofraya dönüyor. Kâsesini dolduran doldurana; ruhunu doyuran doyurana...

Bu gün, kara toprağın çehresine bembeyaz çiçekler konuyor. Toprak, yüzünü okşayan yüz binler şekilli çiçeklere, sinesini açabildiği kadar açıyor. Onların usul-ca inişini, ritimle raks edişini, sevgi alış verişini hayran-lıkla takip ediyor. Sonra, bu bembeyaz sükûneti kana kana içiyor; baharın muştucusu kardelenlerin, gûnâ gûn çiçeklerin neşv ü nemâ bulması için...

Bu gün, Bakü'ye kar yağıyor anne! Kar, indiği her zerreye, düştüğü her sûdeye, lisan - ı hâlinden neler fısıldıyor neler? Zerreler kıştan nağmelerle, katreler meleklerden nâmelerle büyüyorlar...

Bu gün, kar ne denize, ne de dağlara yağıyor. Bu gün, kar üstümüze yağıyor. Işığa hasret gecelerimize, çağrıya müştak günlerimize, umuda teşne yarınları-mıza yağıyor.

Bu gün, Bakü'ye kar yağıyor anne! Hayatımıza en parlak ışık, dosdoğru bir çağrı ve bembeyaz bir umut doğuyor; tıpkı senin, hayatıma akseden o sönmeyen ışığın, şaşmayan yolun ve solmayan umudun gibi...

Ve ben, “Elhân-ı Şitâ” şairinin diliyle semaya sesle-niyorum:

“Dök hâk-ı siyâh üstüne ey dest-i semâ dök;

Ey dest-i semâ, dest-i kerem, dest-i şitâ dök!

Ezhâr-ı baharın yerine berf-i sefîdi

Elhân-ı tuyûrun yerine samt-ı ümîdi.”

Mingeçevir şeherinin 63 yaşı qeyd edilib

2011-11-13T07:12:00.000+04:00




Dünən Mingəçevirdəki ulu öndər Heydər Əliyevin adını daşıyan meydanda bir qələbəlik vardı. Yüzlərlə şəhər əhli buraya toplaşmışdı. Mingəçevir özünün 63 yaşını qeyd edirdi.

Şəhər günü münasibəti ilə tədbir iştirakçılarını salamlayan Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Mübariz Ağayev energetiklər şəhərinin 63 illik tarixinə nəzər salıb. şəhərin inkişaf tarixindən söz açan icra başçısı 1948-ci ilin noyabr ayının 11-də Mingəçevirə şəhər statusu verildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ümummilli lider Heydər Əliyevin qayğısı sayəsində Mingəçevirdə Azərbaycan DRES-in (İES) tikintisi ilə bu şəhər respublikamızın energetika mərkəzinə, respublikamızın dördüncü sənaye şəhərinə çevrilib. “Şəhər günü” münasibətilə Heydər Əliyevin adını daşıyan meydanda Mingəçevirin tarixi inkişaf yolunu əks etdirən sərgi də düzənlənmişdi. Burada məktəblilərin əl işləri tədbir iştirakçıları tərəfindən maraqla qarşılanıb. İdmançıların, eləcə də folklor qruplarının, musiqi kollektivlərinin çıxışları hamının ürəyincə olub. Mingəçevir Dövlət Dram Teatırının kollektivinin təqdim etdiyi səhnəcik “Şəhər günü”nə xüsusi bir çalar əlavə edib. “Şəhər günü” respublikamızın tanınmış incəsənət ustalarının bayram konserti ilə davam etdirilib. Tədbir atəşfəşanlıqla başa çatdırılıb. Qeyd edək ki, “Şəhər günü” ilə bağlı tədbirlərə “Təmiz şəhər” aksiyası ilə start verilib. 200 nəfərə yaxın şagird və tələbə Heydər Əliyev meydanında qruplara bölünərək bütün küçə, prospekt, park və meydanlarda səliqə-səhman yaradıblar. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41261

Men kitabı internetden okuyuram

2011-11-13T07:11:00.000+04:00




Kitabdan söz düşəndə kimi oxumağa vaxtı olmadığını, kimi artıq kitab erasının bitdiyini bildirir. Kimi də hazırda dəbdə olan məşhur bir ifadə ilə: “Mən kitabı internetdən oxuyuram”, - deyir.

Buna baxmayaraq, kitab oxumaq, onunla birbaşa ünsiyyətdə olmaq mədəniyyətini yaşadanlar hələ də qalmaqdadır. Onlardan biri də Quba rayonunun Pirvahid kəndinin 74 yaşlı sakini, hazırda təqaüddə olan Zakir Cəfərovdur. İxtisasca mühəndis-mexanik olan Zakir kişinın sözlərinə görə, kitab mütaliə etmək onun üçün əsl istirahətdir. Kitabın insanın əxlaqını zənginləşdirdiyini qeyd edən Zakir kişinin dediyinə görə, onun kitaba sevgisi uşaq yaşlarından başlayıb: “Anam ədəbiyyat müəllimi idi. Onun çoxlu kitabları vardı. Mən də hər gün onları həvəslə oxuyurdum. Özüm də yeni çıxan kitabları toplamağa başladım. Sonradan öz evimdə divarboyu bir kitabxana düzəltdim”. Həmin kitabxanasından ətraflı söz açan Zakir kişi bir gileyini də dilə gətirdi: “Kitabxanamdan istifadə edənlərin bəziləri onları geri qaytarmayıblar. Heç bilirsiniz, həmin kitablar üçün nə qədər təəssüflənirəm. Elə bil ən yaxın adamlarımı itirmişəm. Bəziləri də istifadə etdikləri kitablarımı elə hala salıblar ki, gəl görəsən”. Zakir kişi ilə söhbətdən aydın oldu ki, cavan vaxtlarında tarixi, hərbi, kəşfiyyat və dedektiv janrında olan kitabları maraqla oxuyub. O, hazırda gözündə yaşanan problemdən də söz açdı. Buna rəğmən, o hələ də kitabdan ayrılmaq niyyətində olmadığını bildirdi. Zakir kişi yalnız evindəki kitablara meyil salmayıb. Onu kənd kitabxanasında da tez-tez görmək mümkündür. Kitabxanaçı Siyavuş İsayev dedi ki, Zakir kişi kitablara qarşı çox diqqətlidir: “Demək olar ki, kitabxanamızda onun oxumadığı kitab qalmayıb. Özü də yeni bir kitabın nəşr olunduğunu eşidən kimi onu kitabxanamıza da gətirilməsini, yaxşı mənada, tələb edir. Biz də sadiq oxucumuzun sözünü yerə salmamağa çalışırıq. Bir də Zakir kişi oxuduğu kitabları elə əzizləyir, elə oxşayır ki... Bəzən də uşaqları başına toplayıb bu və ya digər kitabdan söz açır, onları mütaliəyə həvəsləndirir”. Siyavuş müəllimin sözlərinə görə, Zakir kişi kənd kitabxanasının ən fəal oxucusudur: “Odur ki, o, kənd kitabxanasının təşkil etdiyi “İlin fəal oxucusu” adına layiq görülüb”. http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41262

Azərbaycanın bilinməyən tarixi: Mir Həmzə Nigari

2011-11-12T22:47:00.000+04:00

12 November 2011, Saturday / FİLOLOGİYA ELMLƏRİ ÜZRƏ FƏLSƏFƏ DOKTORU, DOSENTMEHMET RIHTIM ,

Sovet imperiyası uzun illər Azərbaycan tarixini saxtalaşdırmağa, dahi ədiblərin, şəxsiyyətlərin adlarını unutdurmağa çalışmışdır. Ateist sovet hökuməti İslam dinini unutdurmaq üçün uzun müddət mübarizə aparmışdır.

Yüzlərlə şeyx və din adamı edam edilmiş, bununla yanaşı bu dövr Azərbaycan ədəbiyyatında roman və dram əsərlərinin bir qismi İslam və din adamlarının gözdən salınmasına həsr edilmişdir. Unutdurulmağa çalışılan həmin dühalardan biri də təsəvvüf ədəbiyyatının böyük şairi, dahi şəxsiyyət Mir Həmzə Nigaridir.
Mir Həmzə Nigari 1805-ci ildə Qarabağ xanlığının Bərgüşad mahalının Cicimli kəndində dünyaya gəlmişdir. Atası Mir Paşa adı ilə tanınan Mir Rüknəddin Əfəndi, anası isə Qızxanımdır. Həmzə əfəndinin Həzrəti Zəhranın övladlarından olan ulu babaları hicrətin birinci və ikinci əsrlərində sülalələri və həmvətənləri ilə birlikdə uzaq bir ölkədə gizlənmək və yaşamq məcburiyyətində qalmışlar. Həmin əsrdə Qafqazın Qarabağ vilayətinə köçərək burada bir kənddə yerləşmişlər. Cicimli adlanan bu kənd ulu seyidlərin gözəl və müqəddəs bir məskəni olmuşdur. Həmzə əfəndi uşaqlığını Cicimlidə keçirmişdir. 15 yaşına qədər molla yanına göndərilsə də, getməkdən imtina edən Nigari kəndən qaçaraq Qaraqaş kəndindəki məşhur müdərrislərdən biri olan Mahmud əfəndinin yanına getmişdir. Qaraqaşda təhsil aldığı zaman Nurəddin adlı bir şəxs və xanımı Nigar Həmzə əfəndinin bütün ehtiyaclarını qarşılamış, təhsili üçün hər cür yardımı göstərmişlər. Bu xanımın dəstəyinə görə o, “Nigari” təxəllüsünü götürmüş və divanında da bu addan istifadə etmişdir.
Təsəvvüf tərbiyəsini tamamladıqdan sonra həcc ziyarətində olmuş və 1834-cü ildə Qarabağa geri qayıtmışdı. Qarabağda evlənib ailə sahibi olan Mir Nigari, üzərinə düşən elm öyrətmək vəzifəsini də layiqincə yerinə yetirərək elm və irfanından xalqın faydalanması üçün bütün zamanını sərf etmişdir.
Həmzə əfəndi və Ağdaşlı Əhməd əfəndi Şuşada Qarabağ xanı Xasayın imarətində məclisdə olurlar. Bu məclisdə İslam dininə mənsub bir millətin xristian rus işğalı altında qalmasının düzgün olmadığı ətrafında bir sıra düşüncələr formalaşır. Qərar qəbul edilir ki, əgər Osmanlı və Rus hökuməti arasında müharibə başlayarsa, Qarabağda Hacı Həmzə əfəndi, Şəkidə Əhməd əfəndi, Dağıstanda Xasay xan dərhal fəaliyyətə başlayacaq və qəfil üsyan qaldırmaqla Osmanlıya dəstək göstərəcəklər. Bu qərar məktub şəklində yazılaraq Qars mütəsərrifinə çatdırılması üçün iki şəxsə həvalə edilir. Ancaq xanın xain xidmətçisi məclis və alınmış qərar barədə məlumatı rus hökuməti nümayəndələrinə çatdırır. Rus əsgərləri tərəfindən məktubu aparan iki nəfər həbs edilir və çox ağır işgəncələrə məruz qalır. Xasay xan hadisədən xəbərdar olan kimi həm Mir Həmzə Nigariyə, həm də Əhməd əfəndiyə xəbər göndərir. Hacı Həmzə əfəndi Arazı keçərək xilas olsa da, Əhməd əfəndi tutularaq Sibirə sürgün edilir. İran sərhədini keçdikdən sonra Culfa, Təbriz, Xoy, Salmas, Urmiyaya vararaq Bəyazid yolu ilə Ərzurama getmişdi.
“Canan diləyən dağdağal-cana düşərmi?
Can istəyən əndişeyi-canana düşərmi?
Girdik rəhi-sevdaya cünunuz, bizə namus.
Lazım deyil, ey dil ki bu iş sana düşərmi?”
- deyərək Haqqa olan hədsiz eşqini ifadə edən Qarabağlı Mir Həmzə Nigari, aşiqanə şeirləri ilə təsəvvüf ədəbiyyatının önəmli bir şairi, könüllər sultanı, böyük bir sufi şəxsiyyət olmuşdur. Şeirlərində, adətən, Allah eşqi, Hz. Məhəmməd (sav) sevgisi və Əhli-beyt məhəbbəti işlənmişdir. Türk ədəbiyyat tarixçisi İskəndər Pala Nigarinin divanının Türkiyədəki nəşrinin ön sözündə yazır: “Lüğətdə Mir Həmzə Nigari adlı bir söz olsaydı, qarşısında mütləq eşq yazılardı. 88 illik ömrünü bir Tək eşqinə sərf etmiş bu şeyx, heç şübhə yoxdur ki, XIX əsr türk təsəvvüf ədəbiyyatının öndə gələn isimlərindəndir. Həyatının çoxunu keçirdiyi Şərqi Anadolu və Şimali Azərbaycanda hələ də analar övladlarına onun eşq şeirlərindən laylalar söyləyirlər.”
Həmzə Nigarinin Mühyiddin ibn Ərəbinin “Fütuhatı-Məkkiyyə” adlı əsərinə yazdığı “Tavzihat”, türkcə və farsca Divanı, bundan əlavə, “Nigarnamə” və “Saqinamə” adlı əsərləri vardır. Mahir bir divan şairi olan Həmzə əfəndinin aşiqanə şeirlərinin yer aldığı türkcə Divanı 1883-cü ildə İstanbulda, 1908-ci ildə isə Tiflisdə çap olunmuşdur. Farsca Divanı da İstanbulda 1911-ci ildə nəşr edilmişdir.
Hicri 1303-cü ilin Qurban bayramında Mir Həmzə əfəndinin yanına bayramlaşmağa gəlmiş vali Hacı Həsən Paşa ilə söhbət əsnasında “vaxtının yaxınlaşdığına işarə edərək vəfat etdikdə cənazəsinin Amasiyaya göndərilməsini, orada oğlu ilə bir məkanda yatmaq istədiyini və ondan bu lütfi əsirgəməmələrini” rica və vəsiyyət etmişdir. Vali Paşa bu vəsiyyət üzərinə Həmzə əfəndiyə uzun ömür dilədiyini, yox əgər belə bir hal yaşanarsa, Xarputda məzarının üzərinə gözəl bir türbə tikdirəcəyini söyləmişdi. Ancaq vəsiyyətində israrlı olduğunu görən Mir Həmzə əfəndiyə: “Əfəndim təkrar edirəm, Allah qorusun. Əfəndimizin qəlbinin saflığına tam etimadım olduğundan ərz edim ki, belə bir halda havalar isti, Amasiya isə on, on iki günlük bir məsafədə yerləşdiyindən mübarək nəşiniz yollarda narahat olar” deyir. Cavabdan nə demək istədiyini başa düşən bu arif pir “Səksən ildir bu vücud Allah demişdir. Ondan başqasını zikr etməmiş, ondan qeyrisini görməmişdir. Səkkiz gün içərisində çürüyüb iylənəcəksə, qoy olsun” demiş. Bu izahatdan mütəəssir olan vali Paşa həzrətləri üzrxahlıq etmişdir.
Mir Həmzə Nigari həzrətləri 1885-ci il iyulun 29-da vəfat etmiş, cənazəsi vəsiyyətinə uyğun olaraq Xarputdan on günlük bir məsafədə yerləşən Amasiyaya aparılmışdır. Dəfn edilməzdən əvvəl jandarma komandanı, məclisi-idarədən bir nümayəndə, bələdiyyə hakimi gəlmiş və tabutun qapağını açaraq, cəsəddə dəyişmə əlamətləri olub-olmadığını tədqiq etmişlər. Heç bir dəyişiklik olmadığını görən nümayəndələr cəsədin mumyalanmasından şübhələnərək sinəsini, bağrını açmışlar və buna dair heç bir əlamət tapmadıqda təəccüb içində qalmışlar. Həmzə əfəndinin müridi, Qazaxlı Hacı Mahmud əfəndinin səyi ilə Qarabağ, Qazax və Borçalıdakı müridlərdən toplanan ianə ilə türbəsi, türbənin yanında da bir məscid inşa edilmişdir. Bu məscid Amasiyada indi də “Şirvanlı camisi” adı ilə tanınır.
Türkiyədə və Azərbaycanda Nigarinin şeirlərindəki tərənnümləri eyni duyğu və coşğunluqda ifadə edə bilən bir çox könül insanı yetişmişdir. Sovet hökumətinin təzyiqlərinə və Nigariyə qarşı aparılan ardıcıl təbliğatlara baxmayaraq onun sevgisi qəlblərdən silinməmişdir. Bu dövrdə gizlicə yaşadılan Nigari sevgisi Azərbaycanın şimal-qərb bölgələrində bu gün də davam etməkdədir.
http://www.zaman.az/az/newsDetail_getNewsById.action?newsId=41287

Bakı (film, 1999) Film qədim Bakıya səyahətdir. Şəhərin qədim küçələri musiqi ilə müşayiət edilir.

2011-11-11T08:36:00.000+04:00

Kamil Eliyevin Sehrli Ilmeleri 2004 Azerbaycan Halıları

2011-11-09T08:31:00.000+04:00

Kurban Bayramınız Mübarek Olsun...

2011-11-06T15:53:00.002+04:00

Kurban bayramının hayatımıza şükür, hamd, mana ve gerçeği hakkıyla görebilme duygusunu ve basiretini getirmesi temennisi ile tüm dostların bayramlarını tebrik ediyoruz.

ASYA HİKAYELERİ

Bayramların gölgesinde

Aslında bu bayramda bir hikaye yazayım istedim. Gerçek olsun. Hayatın tam orta sayfasından. Ve tabiî ki biraz da içinde arabesk acı olsun diye düşündüm. Yok yok Türk filimlerindeki gibi zengin kız, fakir oğlan repliklerinden değil, hayatın tam orta sayfasından. Türkiye'den dostlarımız ziyaretimize gelmişlerdi. Onların bıraktığı iki çanta emanet eşyaları dağıtmak için yetimhanenin okuluna gittim. Orada Ramadhan (yazılışı tam böyle) ile karşılaşınca vazgeçtim kelimelere anlam yükleme telaşından ve uğraşından. Bazen hayatta kelimelerin anlamını yitirdiği yerler vardır. 3 Yaşında geçmişini kaybetmiş(anne, baba ve kim varsa) bir çocuğun perişan haliyle kucağınızda oturuşu ve mahzun gülümsemesi, hatta anlayanlara dur be kardeşim hala mı şükretmeyeceksin, hala mı seni yaratana ve sana bu kadar çok nimeti verene yönelmeyeceksin tavrının, insanın ruhunda ve kafasında kelimeleri anlamsızlaştırdığını bizzat yaşayarak öğrendim desem ukalalık etmiş olur muyum bilemiyorum. Bir çok şeyin anlamını ve ehemmiyetini yitirdiği hastalıklı bir dönemin çocukları olan bizlere bu mübarek kurban bayramının HAYATIMIZA ŞÜKÜR, HAMD, MANA VE GERÇEĞİ HAKKIYLA GÖREBİLME DUYGUSUNU VE BASİRETİNİ GETİRMESİ temennisi ile Dostların bayramlarını tebrik ediyorum. Hem fiili hem de kavli dua ile Küçük Ramadhan ve onun gibi olanların da hatırlandığı gerçek bir bayram temenni ediyorum. Rabbim bizlere bayram şuuru versin ve dünyadaki gerçek sayılabilecek bayramın bir mahzun yüreği, bir kederli gönlü gülümsetebilmek olduğu anlayışını benimle beraber tüm Dostlara nasip etsin inşallah.

HAYIRLI BAYRAMLAR

E. S.,Darusselam, Tanzanya

İNSANLIK DERSİ

2011-11-06T15:48:00.000+04:00

1966-cı ilde dil-edebiyyat fakültesine qebul imtahanı verirdim. O illerde imtahanlarda test üsulu tetbiq edilmirdi, qiymet imtahan biletindeki üç suala verilecek şifahi cavaba göre verilirdi.

İmtahanın başlamasını heyecanla gözleyirdik. Bir azdan qapı açıldı, saçı-saqqalı ağarmış, gözleri demek olar ki görmeyen qoca bir adam qoluna girmiş iki genc müellimin müşayieti ile içeri daxil oldu. Hemin yaşlı, gözleri görmeyen müellim ortada, onu getirenler ise onun sağında ve solunda, assistent yerinde oturdular. Bu adamın bizden nece imtahan tutacağı çox maraqlı idi.

İmtahan siyahısına göre men cavab vermek üçün çağırılacaq ikinci abituryent idim. Menden evvel bir qız var idi. Qız heç bir suala cavab vere bilmedi. Assistentlerden biri çaresiz halda hemin qoca, gözleri görmeyen müellime teref eyilib qulağına: “İki yazaq, getsin,”-dedi.

Men ön sırada oturduğum üçün onların danışıqlarını eşide bilirdim. Yaşlı müellim razı olmadı:

- Bu qız birincidir, eger buna “2” yazsaq, o biri uşaqlar qorxar, cavab vere bilmezler. Ona “4” yazın, qoy o biriler üreklensinler.

Bir anda bu kor adam gözlerimde böyüdü, dağa döndü. Demeli, insanı bu qeder hessaslıqla düşünen, onun qayğısına qalan adamlar da varmış!

Qız sevincek auditoriyadan çıxdı. Növbe mene çatmışdı. Yaxınlaşıb bileti müellime uzatdım.

- Birinci sual: “M.E.Sabirin Azerbaycan edebiyyatında yeri.

- Buyur, danış…

Mektebde edebiyyat müellimimiz bize M.E.Sabiri çox böyük mehebbetle tedris edirdi, ele imtahan biletinin sualına da onun mövzunu izah etdiyi kimi - Mirze Elekber Sabirin “Benzerem bir qocaman dağı ki, deryada durar” misraları ile başlayan şeiri ile cavab vermeye başladım. Ele birinci dördlüyü oxumuşdum ki, hemin qoca, gözleri zeif gören müellim meni dayandırdı. İmtahan biletindeki ikinci ve üçüncü suallara çox da yaxşı cavab vermedim, amma mene de “4” yazdırdı.

İmtahan vereqemi alıb uça-uça dehlize çıxdım. Dehlizde balacaboy, kök bir adamla qarşılaşdım. Sevincimden az qala onu vurub yıxacaqdım.

- Nedir oğlum, neçe qiymet almısan?-deye hemin adam meni saxladı, amma hereketime irad tutmadı, hirslenmedi, eksine, tebessüm edirdi.

- “Dörd”,-deye nabeled adama cavab verdim.

O, imtahan vereqemi aldı, diqqetle baxıb başı ile tesdiq etdi.

- Hmmm... Aferin, Feyzullah müellimden “dörd” almısan.

Men marağımı gizletmedim.

- Feyzullah müellim? Yoxsa bu… hemin “Edebiyyat” kitabımızın müellifi Feyzulla Qasımzadedir?

- He, oğlum, odur,-dedi ve elini çiynime qoydu,-tebrik edirem, qalan imtahanlara da yaxşı hazırlaş.

Sonra öyrendim ki, bu adam institutun rektoru, professor Şövqi Ağayev imiş. Bir rektor, hem de çox meşhur alim bu qeder sade, bu qeder qayğıkeş, bu qeder semimi olacaq, tekce telebelerle deyil, abituryentlerle de maraqlanacaq, onları ruhlandıracaq…

O zamandan keçen qırx beş ilde ne Feyzullah Qasımzadeni, ne de Şövqü Ağayevi unutmadım, unuda bilmedim. Tanımadıqları, birinci defe gördükleri, kendden-kesekden gelmiş, hele heyatda ilk serbest addımlarını atacaq adamlara qarşı bu qeder mehriban, qayğıkeş münasibet göstere bilmek yüksek terbiye, exlaq, bir sözle insanlıq teleb edir. Hafizemde qalan onların insanlıq dersidir.

Bes biz öz şagirdlerimizin hafizesine hansı yönlerimizle hekk olacağıq?

Mence bunu her gün, her desde ve her işde düşünmek lazımdır.

Nazim Əkbərov
n.farruxoglu@zaman.az

Azerbaycan sirleri 'Badi Kube'nin sirli 'Icherisher'i film, 2011

2011-11-01T08:34:00.000+04:00

Əməldə sözdə iki qardaş.

2011-10-28T12:24:00.000+05:00

28 October, 2011

Müəyyən qisim dövlətlər var ki, bəşəriyyət tarixinə bir-birinə yaxın, dost, qardaş ölkələr kimi düşüblər. Bu ölkələrin bəzilərini bir-birinə din, bəzilərini dil, bəzilərini isə mədəni köklər bağlayır. Lakin onların heç biri ümumilikdə dünya birliyinə örnək olacaq Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı qədər dərin köklərə malik deyildirlər. Bu gün çəkinmədən Türkiyə-Azərbaycan əlaqələrini bəşəriyyət üçün bir nümunə adlandırmaq olar. Bunun başlıca səbəbi isə həmin əlaqələrin mərkəzində dayanan xalqlarımızın bir-birinə sıx şəkildə bağlı olmasıdır. Daha dəqiq desək, bizim xalqlarımızın dostluğu, qardaşlığı böyük sınaqlardan çıxıb və böyük tarixi yol keçib.
Bəli yuxarıda sadalananlara diqqət yetirsək Türkiyənin dərdi Azərbaycanın dərdidir, Azərbaycanın dərdi Türkiyənin dərdidir .
“23 oktyabr Türkiyə üçün, eyni zamanda, Azərbaycan üçün böyük bir fəlakət, faciə gətirdi. Həqiqətən, tarixdə az görünən zəlzələlərdən biri qardaş Türkiyədə, Van şəhərində baş verdi. Bu fəlakət, faciə türk xalqını nə qədər kədərləndirdisə , Azərbaycan xalqını da bir o qədər kədərləndirdi. Siz nə qədər dərdə, qəmə, qüssəyə qapandınızsa, o qədər də biz dərdə, qəmə, qüssəyə qapandıq. Çünki bizim xalqlarımız qardaşdır, dostdur, bir kökə, bir mədəniyyətə, bir dilə, bir dinə mənsub olan millətlərdir.Ulu öndər Heydər Əliyevin dediyi kimi “ Biz bir millət iki dövlətik”. Ona görə də sizin dərdiniz bizim də dərdimizdir. Mən böyük öndər Atatürkün çox gözəl kəlamını, daim xatırladaraq deyirəm ki, Türkiyənin sevinci Azərbaycanın sevincidir”. Bəli, ulu öndərin də qeyd etdiyi kimi Türtkiyənin sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir. Məhz həmin gün, demək olar ki, bütün Azərbaycan xalqı qardaş Türkiyədə zəlzələdən zərər çəkənlərə yardım etmək üçün ayağa qalxdı və heç kimdən yardım sözünü gözləmədən həmin günü yerli vaxtla saat 23 radələrində Azərbaycanın qardaş Türkiyəyə göndərdiyi yardım paketləri daşıyan 3 təyyarə və Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 145 nəfərlik axtarış-xilasetmə qrupu təbii fəlakət bölgəsinə göndərildi. Qafqaz Universitetinin Texnoloji klubunun tələbələri universitetin daxilində yerləşən foyedə Vanda zəlzələ nəticəsində zərər çəkənlərə yardım məqsədilə fotogüşə tərtib ediblər .Məqsəd Qardaş Türkiyə xalqına həm maddi, həm də mənəvi dəstək olmaq üçün yardım kampaniyasına başladılar. Kampaniyada əldə olunan yardım vasitələrini toplayaraq Van şəhərində zərər çəkmiş qardaşlarımıza paylanması üçün qardaş Türkiyə göndəriləcək.
http://qu.edu.az/view_news.php?news=1017&lang=az&link=224

İki kez tebrikler Azerbaycan!

2011-10-27T11:43:00.002+05:00

		Abdülhamit Bilici

Van ve Erciş'teki deprem karşısında ülkemizin her tarafından insanların yardım için seferber olması, sadece sahip olduğumuz millet şuurunun derinliğini göstermedi.

Anadolu'da yüzlerce yılın testinden geçmiş kardeşliğin, bütün menfi çabalara rağmen kolay sarsılmayacağını da ispatladı. Depremzedelerin sokakta kalmaması için gazeteci Ahmet Tezcan'ın başlattığı "Evim Evindir Van" kampanyasından Türkiye'nin her köşesindeki belediye, okul, şirket ve derneklerin çalışmalarına gösterilen çabalar felaketin acı aynasına yansıyan en tatlı karelerdi.
Depremin büyüklüğü anlaşılır anlaşılmaz Türkiye ile birlikte dünya da harekete geçti. Dışişleri'nden aldığım bilgiye göre, 28 ülke ve 3 uluslararası örgüt yardım gönderme çağrısında bulunmuştu. Almanya'dan Pakistan'a, Mısır'dan İsrail'e, ABD'den Bulgaristan'a birçok ülke isimlerini bu listeye yazdırmıştı. AB, NATO ve BM gibi uluslararası örgütler hemen yardıma hazır olduklarını Ankara'ya iletmişti. Türkiye, hepsine teşekkür ederek, ihtiyaç halinde aramak üzere göndermeyi planladıkları yardımları not etmişti.
Ancak bu listede bir ülke vardı ki, iki açıdan diğerlerinden müstesna yere sahipti. Birincisi, bu ülkenin, diğerleri gibi ihtiyaç olup olmadığını dahi sormadan hazırladığı yardımı göndermiş olmasıydı. Böylece deprem bölgesine yardım gönderen ilk ülke unvanını da kazanan bu alicenap ülke kardeş Azerbaycan'dı. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in talimatıyla Acil Durumlar Bakanlığı birkaç saat içinde depremzedelere yardım için 2 uçak malzeme ve 140 kişilik arama kurtarma ekibini Türkiye'ye göndermişti. Bakü'den havalanan uçaklar, taşıdıkları ekipler ve yardım malzemeleriyle deprem günü Van Havaalanı'na indi. İlk uçakta özel kurtarma köpekleri, özel kesme, kaldırma, kırma ve çıkarma aletleri yer alıyordu. Diğerinde ise 2 özel sahra mobil mutfağı, 150 çadır, 2.500 battaniye ve 750 yatak tulumu. Depremin üzerinden 24 saat geçmeden yardım malzemeleri taşıyan bir Azerbaycan uçağı daha geldi. Gece gündüz çalışan Azerbaycan ekipleri bir kadını enkazdan sağ kurtararak yardımlarını taçlandırırken, 20-25 yaralıyı da Bakü'ye götürme kararı aldılar. Aslında bu, tam da Haydar Aliyev'in ilişkilerimizi anlatmak için söylediği 'Bir millet, iki devlet' anlayışının gereğiydi.
Kardeşlik adına gurur veren bu tabloyu daha muhteşem yapan ikinci nokta ise savaş, işgal, iç kargaşa ve ekonomik zorluklarla yola çıkan Azerbaycan'ın bağımsızlığının 20'nci yılını kutladığı bugünlerde başkalarına, hem de en hızlı biçimde yardım edecek güçlü bir konuma gelmesiydi. Gerçekten de her biri bu mevsimde bağımsızlık yıldönümlerini kutlayan Türk cumhuriyetleri, büyük yeraltı ve yerüstü zenginliklerine rağmen ilk yıllarda içinde zoraki yaşadıkları eski sistemin yıkılması ve yerine yeni sistemin konulmasındaki güçlüklerden dolayı karşı karşıya kaldıkları büyük sorunlarla yer etmişlerdi zihinlerde. Bir yandan devlet inşa ederken bir yandan da tahrip edilmiş kimlik inşa etmenin hala bazı zorluklarını yaşasalar da Azerbaycan'ın gönderdiği bu yardım, kardeş cumhuriyetlerin düne göre aldıkları mesafeyi gösteren bir milat gibiydi. En azından benim gözümde sembolik değeri büyük bir adımdı bu. Dün yardım talep eden, iğneden ipliğe her şeye ihtiyaç duyan bu ülkeler, yardım eden, yatırım yapan ülkeler konumuna gelmişti.
Gerçekten de topraklarının yüzde 20'sindeki işgale, 1 milyondan fazla mülteciye ev sahipliği yapmasına rağmen Azerbaycan, Kafkasların yükselen yıldızı olmuştu. Güney Kafkaslardaki toplam ekonomik büyüklüğün yüzde 83'ü Azerbaycan'a aitti. Sadece son 8 yılda, milli geliri 3 kat, petrol sektörü 2 kat, devlet bütçesinin gelirleri 9 kat, öz kaynağa dayalı yatırımları 3 kat, dış ticaret hacmi 5,4 kat, stratejik döviz rezervleri 19 kat artmıştı. Hâlâ alması gereken önemli mesafeler vardı ama BM İnsani Gelişmişlik sıralamasında 2005'te 101. sırada iken 67. sıraya yükselmişti.
Değişen çehresiyle yeni Azerbaycan'ı tanımak için Türkiye'de tertip edilen Azerbaycan Haftası etkinlikleri iyi fırsat. 25-28 Ekim tarihlerinde Erzurum, Trabzon, Kars ve Iğdır'da düzenlenecek programlarda iki ülke ilişkileri, süren Ermeni işgali, Azerbaycan dış politikası gibi pek çok konu iki ülke aydınlarınca tartışılacak. Hem gönderdiğin yardımlar hem 20'nci bağımsızlık yılın için tebrikler Azerbaycan!

a.bilici@zaman.com.tr
http://twitter.com/ahamitbilici

25 Ekim 2011, Salı